Kurşuni Renkler: Yası ve Anıları Fısıldayan Bir Melodi.

Bazı şarkılar vardır, sadece bir melodiyle kalmaz, ruhun ta derinindeki anılara dokunur. Sezen Aksu’nun “Kurşuni Renkler”i de tam olarak böyle bir eser. Yıllar içinde pek çok değerli yorumcudan dinledik bu şarkıyı ama Göksel’in yorumundaki o içtenlik, beni alıp bambaşka bir yere götürüyor. Çoğu zaman bir ayrılığın, biten aşkın hüznü gibi algılansa da, bence bu şarkının asıl ruhu, geri dönmeyecek şekilde gidenlerin ardından duyulan o büyük kaybı ve yası fısıldar. Tıpkı yirmi sene önce kaybettiğim babamı hatırlattığı gibi. Her nota, her söz, kaybedilen bir sevgiliden ziyade, zamansız bir vedanın sessiz çığlığı sanki. Sanatın gücü işte burada devreye giriyor; herkesin kendi hayatından, anılarından parçalar bulup, şarkıyı kendine göre anlamlandırması onu daha da ölümsüz kılıyor.

Görüntülenme: 14

Herkes yapay zeka efektleriyle seksenlere döndü, Hollywood yıldızı mısın, rock yıldızı mı belli değil. Ama bizim o yıllarda Türkiye’deki gerçek seksenler modamızdan, o mazlum ama samimi hallerimizden haberi olan var mı acaba? Bugünkü gençlik, bizim o dönemki mütevazı kıyafetlerimize bakıp beğenir miydi, yoksa her şeyde olduğu gibi yine başkalarını, o özenilen Avrupa ve Amerika’yı taklit etmeye mi çalışırdı? Sanal bir illüzyonla geçmişi değil, sadece kendi hayallerini yaşattıklarının farkında bile değiller. Amacın sadece beğeni almak için yaşamadığın bir hayatı sunmak ise, bu sadece bir özgüven eksikliğinin veya onaylanma ihtiyacının basit bir yansıması. Bakalım önümüzdeki zamanlarda yine ne kadar saçma sapan yapay zeka modaları, günlük trendler doğacak, hep beraber görürüz.

Görüntülenme: 12

Serhat Kılıç’ın Ardından: Bir Medya Eleştirisi

Yaşarken Serhat Kılıç’ın kılına zarar gelse dönüp bakmayan lensler, ruh bedeni terk ettiği anda nasıl da keskinleşiyor! Yıllarca tek bir alkışı esirgeyen o koca mekanizma, adamcağız gidince birden ‘en büyük kaybımız’ manşetleriyle yarışa giriyor.

​Ne büyük lütuf ama! Evindeki tekli koltuktan, buzdolabının içeriğine kadar her detay, kamuoyunun ‘aydınlanması’ için birer malzeme. Özel hayat mı? O da ne? Kişi ölmüş, artık mahremiyetin ne hükmü var?

​Sırada o çok merak edilen dedikodu seansları var. ‘Acaba neden yalnız öldü?’ sorusunun cevabı, bir sanatçının onurlu geçmişini silip süpürmeye yetiyor. Belki de arkasında bıraktığı sessizliği, bu gürültülü piyasa hiç hak etmemişti, kim bilir?

​Yeni bir olay manşetleri süsleyene kadar, bu yas tiyatrosu böyle devam edecek. Ne de olsa, tüketilecek yeni bir hayat hikayesi lazım. Gerisi ise, sadece detay.

​Ama işin en acı tarafı ne biliyor musun? Serhat Kılıç aslında hiç ölmemiş gibi davranıyorlar. Yaşarken görmezden gelip değerini bilmedikleri adamı, öldükten sonra her gün yeniden öldürüyorlar! Kimi uyuşturucuyla vuruyor, kimi yalnızlığıyla hırpalıyor, kimi de servetinin peşine düşüyor. Adamcağız bir türlü huzur bulup da rahat rahat ölemiyor; manşetlerin arasında resmen can çekişmeye devam ediyor.

Görüntülenme: 14

Kasa Kumarı: Bim ve A101’de Tahmin Edilemeyenler

Bim ya da A101 fark etmez; o tanıdık reyonlar arasında kaybolur, gözün fiyatlarda, gönlün sepetinde bir tur atarsın. Her şey güzel, ta ki o büyük finale, yani kasaya gelene kadar.

​İşte o an, stratejik zekânın tavan yaptığı andır. İki kasa da boş, etrafta kimseler yok. Başlarsın içinden hesap yapmaya; acaba hangi kasa daha aktif? Acaba kasiyer arkadaş şu an reyonlardan birinde ürün mü diziyor, yoksa depoda gizli kahramanlık mı yapıyor?

​Büyük bir kararlılıkla sağdakine yönelirsin. Sen tam ürünleri banda dizecekken, o beklenen ses duyulur:

​”Diğer kasadan alayım!”

​İşte o an, yıkımın başladığı andır. Elindeki yirmi parça eşyayla, sanki olimpiyatlarda bayrak yarışı yapıyormuş gibi apar topar diğer kasaya koşarsın. Kasiyerle göz göze gelirsin, o hafif tebessümle gerçeği yüzüne vurur kasiyer: “Hiçbir zaman bilemiyorsunuz, değil mi?”

​Sende dersin ki, “Ya Hu keşke aktif olan kasada yanan küçük bir lamba, bir uyarı olsa. Hani ‘Buradayım’ diyen bir işaret… En azından o kadar erzakla yanlış kasaya yığılıp, sonra onları tekrar toplamak zorunda kalmayız.”

​Ama bilirsin ki, o kasa bilmecesi Bim’in ya da A101’in değişmez felsefesidir. Biz söylenir, üşenir, ama yine de o kasaya doğru süzülmeye devam ederiz. Çünkü ne de olsa, o gizemi çözememe ihtimali bile, hayatın küçük bir ironisi işte!

Görüntülenme: 13

Vitrin Savaşları: Komşunun Bahçesinden Borç Sarmalına

Kimse sabah kalkıp, “Bugün kendimi biraz borçlandırayım da neşem yerine gelsin” diye güne başlamıyor. Ama çevre, bize neyin normal, neyin anormal olduğunu o kadar sessiz ve derinden öğretiyor ki, bu akıntıya kapılmamak neredeyse imkansız.

​Eskiden, yani o masum 80’lerde kıyas yapacağımız şeyler ne kadar da sınırlıydı. Lüks dediğin, ciklet paketlerinden çıkan o hayali arabalar, uzaktan uzağa hayran olduğumuz artistlerdi. Şimdi ise durum vahim; kıyaslama artıkBurnumuzun dibinde, hatta cebimizin içinde!

​Sokakta yürürken yanımızdan geçen o 20 milyonluk arabalar, kuryelik yaparken girdiğimiz o sitelerdeki üç havuzlu villalar, parka götürdüğümüz çocukların elindeki iPhone’lar, kulaklarındaki son model kulaklıklar… Hepsi ama hepsi, bize sürekli bir eksiklik fısıldıyor. Sahip olanların hangi bedellerle o noktaya geldiğini araştırmıyoruz bile; sadece sahip olma anına odaklanıp, o ışıltılı illüzyonun peşine düşüyoruz.

​Bir de bizim meşhur “Borç yiğidin kamçısıdır” lafımız var. Yıllarca bu sözü, “Hadi oğlum, durma, borca gir, risk al, koştur” diye yorumladık. Oysa o kamçı, mecazi değil, bildiğin acı veren, cezalandıran bir mekanizma. Kamçıyı yedikçe canın yanıyor, bağırıyorsun ama iş işten geçmiş oluyor. Biz ise bu sözü, sanki hayatın tek kuralıymış gibi baş tacı edip, sonu görünmeyen borç sarmallarına büyük bir hevesle dalıyoruz.

​Sonuçta ne mi oluyor? Orta sınıfın o dipsiz kıyaslama kuyu­sunda, hep bir şeyleri tamamlama çabasıyla ömür tüketiyoruz. Komşunun arabası, iş arkadaşının evi, sosyal medyadaki o “mükemmel” hayatlar… Hepsi, bizim kendi gerçeğimize körleşmemiz için kurulmuş birer tuzak. Bu çarktan çıkmanın tek yolu da, dışarının “normal”ini değil, kendi gerçekliğimizi cesurca yazmaktan geçiyor. Yani, anlayacağınız, borçyiğidin kamçısı değil, kendi aklımız ve irademiz bizim tek kurtarıcımız.

Görüntülenme: 19

Dijital Çağda Kaybolanlar: Ekranın Ardındaki Mecburi İroni.

Modern insan, ( yani ne yazık ki biz oluyoruz ) teknolojinin sunduğu imkanlara uymak adına kendi doğasını yeniden tasarlayan, eşsiz bir uyumlanma ustasına dönüştü. Cebimizdeki titremeyen cihazların hayalet bildirimlerine inanmak ya da şarjımız %20’nin altına düşündüğünde hissettiğimiz o varoluşsal kaygı, aslında bu dijital bağımlılığın en ironik tezahürleri olarak hayatımızın merkezine yerleşti.

İnsanoğlu, kendi konforu için yarattığı bu karmaşayı, sanki tamamen kaçınılmazmış gibi kanıksamayı da çok iyi başardı.

​Hayatımızın büyük bölümünü çalışarak geçirip, yarın bir gün yaşayacağımız o muazzam geleceğe hazırlanırken bugünü tamamen ertelemeyi nasıl da normalleştirdik, değil mi?

Sabah alarm kurmadan uyanamayıp, o lanetli ses çalınca da kalkmamak için dakikalarca direnmemiz bile aslında bu çabanın en basit kanıtı.

Aynı odada oturup birbirimizin gözünün içine bakmak yerine, sessizce telefonlarımıza gömüldüğümüz o mecburi dijital yalnızlık anları da cabası. Tamamen birbiriyle çelişen absürtlüklerden bahsediyoruz aslında.

Mesela, eve yürüyerek gidebilecekken araç kullanmak, sonra da vicdanımızı rahatlatmak için spor olsun diye yürüyüşe çıkmak, tam da aradığımız ironi!

​Çalışırken dinlenmeyi, dinlenirken de yapılacak işleri düşünmekten bahsetmiyorum bile. Bir gün içinde üzerimize yağan yüzlerce reklam mesajı ile boğuşurken, bir yandan da bildirim seslerinin dikkatimizi böldüğü o karmaşada hayatımızı yaşamaya çalışıyoruz. Hepsini geçtim, bir ürünü kullanmadan önce yüzlerce yorum okumak, ya da yüzlerce insanı sosyal medyada takip edip kendi yalnızlığımızın içinde kaybolmak da cabası. Komşumuzun adını bilmezken dünyanın öbür ucundaki tanımadığımız insanların özel hayatlarına kadar her şeye vakıf olmamız da ayrı bir ironi iken, bir kitabın özetini okuyup anladığımızı sanarak bu dijital uyumlanma tiyatrosunu başarıyla tamamlamış oluyoruz.

​Platformların dipsiz dehlizlerinde izleyecek bir şey bulmak için kırk dakika harcayıp, sonunda hiçbir şey izlemeden uyumak da bu dijital çaresizliğimizin bir parçası. Şarjımızın yüzde yirmi sınırına düşmesiyle başlayan o hayatta kalma telaşı ise bambaşka bir seviye. Mesajlara verilen o anlık cevap baskısı, görülüp de cevaplanmayan cümlelerin yarattığı o sessiz senaryolar da cabası. Sipariş verdiğimiz ürünün haritadaki yerini dakikada bir kontrol ederek geçirdiğimiz o takıntılı dakikalar da cabası. İş e-postalarının o çığ gibi büyüyen yığınları karşısındaki o vicdan azabını da unutmamak lazım. Ya da evden çıkarken kablosuz kulaklığı unutup tüm gün toplu taşımadaki o dış dünyaya maruz kalmak… Her boş anımızı sanki bir şeyler öğrenmekle doldurmamız gereken o sürekli gelişim baskısı da bizi kendi sessizliğimize hapsediyor. Bulut depolama alanımızın dolmasıyla anı silmeye kıyamayıp para ödemek zorunda kaldığımız o döngü, akıllı saatimizin her an nefes alıp vermemizi dikte etmesiyle iyice ironikleşiyor. Sepette bırakılan binlerce liralık ürünler ve spam aramalar yüzünden telefonunu sessize yaşamaya alışan modern insanın dijitalle olan bu sonu olmayan dansı, aslında kendi yarattığımız o konforlu cehennemin bir resmi gibi.

​Kendi yarattığımız bu dijital çarkın içinde, aslında özgürlüğümüzden ödün verip sürekli bir onaylanma arayışıyla ömrümüzü tüketiyoruz. Belki de gerçek bağlantıyı, ekranların ışığı yerine birbirimizin gözünde aramaya başlamamızın vakti gelmiştir; tabii dijital dünya buna ne kadar izin verirse.

Görüntülenme: 14

Huyum Kurusun:İnsan Ölçme Sanatı Bende Şöyle İşliyor

Hayatta bazı anlar vardır, insanın içindeki o minik kurnazlık sesini susturması imkansızdır. Sosyal medyada karşıma çıkan neon bir tabeladaki “Cevabını bildiğim şeyleri sorarak insan ölçmeyi çok seviyorum” sözü tam olarak ruh halimi özetliyor. Evet, tam olarak bunu yapıyorum ve sanırım huyum kurusun, vazgeçemiyorum.

​Gelin itiraf edeyim; asıl eğlence tam burada başlıyor. Özellikle etrafta sıkça rastladığımız, hiçbir konuda gerçek bir bilgisi olmadığı halde her konuda söyleyecek iddialı bir fikri olan o “malumatfuruş” tipler var ya? İşte onlar bu oyunun en favori oyuncuları.

​Oltayı Atış: Bilmiyormuş Gibi Yapmak

​Peki, bu strateji nasıl işliyor? Aslında adımı çok net: Bilmiyormuş Gibi Yapmak. En basit, en temel meseleleri bile bilmiyormuş gibi onları dinlemeyi inanılmaz seviyorum. Karşısındaki kişinin o kendinden emin ve “sana bir şey öğretiyorum” hissiyatını yüzünde görmek o kadar eğlenceli oluyor ki…

  • ​Karşınızdaki kişi konudan bihaberken, ona son derece saf, meraklı ve “hiçbir şey bilmiyormuş” bir ifadeyle yaklaşırsınız.
  • ​Onun özgüvenini iyice tavan yaptırır, kendisini serbest hissetmesini ve tüm potansiyeliyle konuşmasını sağlarsınız.
  • ​O, hiç şüphelenmeden bildiğini sanarak ahkam keserken, siz içeride sessizce o oltayı yutuşunu izlersiniz.

​Şaşkınlık Anları ve Değişmeyen Son

​İşin en komik ve tatmin edici kısmı ise o “final” anı. Bazen o kadar büyük bir özgüvenle anlatırlar ki, gerçeği anladıklarında ya da durumu fark ettiklerinde gözlerindeki o saf şaşkınlığı görmek paha biçilmez oluyor: “Yahu abi, sen bunu nasıl bilmiyorsun?”

​Aslında asıl anlatmak istediğim, bu kişilerin eninde sonunda durumu çakması ve uyanması gerektiği ama maalesef anlayamıyorlar. O kadar kendi dünyalarında ve anlatma hevesinde oluyorlar ki, her defasından koşa koşa oltaya geliyorlar.

​Detaycı, analitik ve hiçbir şeyi şansa bırakmayan bir Başak burcu olarak bu tarz zihin oyunları, insan sarraflığının en keyifli ve en kurnaz hali

Görüntülenme: 18

Sıradan Bir Salı; Büyük Planlar, Küçük Çukurlar

Merhaba ey kırkevinkedisi takip edenleri, ya da denk gelenleri. Bugün yine nefes almayı başaran o seçkin azınlık olarak buradayız. Ayrıca ‘ben bu dünyaya neden geldim?’ diye ara ara, düşünenler siz de hoşgeldiniz. Hadi ama, yalan söylemeyin, hepimiz buradayız çünkü başka bir seçeneğimiz yoktu. Ve işte tam da bu noktada, o harika görsel ve felsefi yazı üzerinden konuşalım. O metin ki, size varoluşunuzun aslında ne kadar… sıradan olduğunu hatırlatmadı mı okuduğunuzda?

​Görüntüye bir bakın. Derin, karanlık, nemli toprağın içinde bir çukur. Ve içinde bir gökyüzü. Bu, bir mezarın içinde yattığınızda göreceğiniz son manzara değil; bu, sizin ve planlarınızın tam da yeridir. Ve metin… Aman tanrım, metin. O kadar doğru ki, acıtıyor. Ama acıyı biraz tatlılaştırıp üzerine krema niyetine bolca ironi serpelim.

​Metin ne diyor? “ÖLÜM SANA SIRADAN BİR GÜNDE, YARIM KALMIŞ PLANLARIN ORTASINDA GELECEK…” ( bu arada bu yazı Cins dergisinden alındı )

​Peki bu ölüm denilen şey kim ve bizden ne istiyor, orasına bakalım şimdi;

Ölümün bir ‘program’ı var ve çok dakik kendisi. Sanki bir ‘müdür’ gibi. ‘Tamam, Salı günü saat 10:00’da, senin o büyük sunumunun hemen öncesine bir ölüm randevusu yazıyorum.’ Hayır, hayır, o sadece geliyor. Sizin o çok önemli toplantınızı, o beklediğiniz terfiyi veya o yeni aldığınız televizyonu umursamıyor. O sadece… var. Ve sizin planlarınız? Onlar sadece… yarım. Ve bu harika! Çünkü planlarınız bittiğinde, o zaman gerçek bir problemle karşı karşıyasınız demektir: can sıkıntısı. Bu yüzden ölüm, size bir iyilik yapıyor. Sizi en meşgul olduğunuz anda yakalayarak, sonsuza kadar meşgul kalmanızı sağlıyor! Planlarınız asla bitmeyecek. Ne harika bir varoluşsal lütuf!

​”…VE DÜNYA SENSİZ DE YOLUNA DEVAM EDECEK.”

​Sizin ne kadar önemli olduğunuz, kendinizi ne kadar seksi ve güzel bulduğunuz, birikimleriniz, makam ve pozisyonunda feci önemsiz ve hiç bir anlam ifade etmiyor. Ah, o tatlı yanılgı. ‘Dünya bensiz dönemez.’ Aslında valla bal gibi döner. Ve muhtemelen daha hızlı döner. Sizin o çok önemli felsefi yazılarınız, o harika sanat eserleriniz, o ‘büyük’ fikirleriniz… hepsi sadece birer piksel veya birer kağıt parçası. Ve sizin o çok değerli ‘ben’iniz? O sadece bir kopyadan ibaret. Başkalarının fikirlerinin, başkalarının korkularının, başkalarının umutlarının bir karışımı. Ve dünya, bu kopyayı sildikten sonra, yeni kopyalar oluşturmaya devam edecek. Ve siz? Siz sadece bir ‘tıklama’ olacaksınız. Bir ‘beğeni’. Bir ‘yorum’. Ve sonra, sonsuza kadar unutulacaksınız. Ne kadar harika bir özgürlük!

​Peki, bu görsel ve bu metin bize ne anlatıyor? Bize, varoluşumuzun aslında ne kadar… saçma olduğunu anlatıyor. Ve bu harika! Çünkü saçmalık, bize bir hediye sunuyor: ironi. İroni, bize bu saçmalıkla başa çıkma ve onu kucaklama gücü veriyor. İroni, bize hayatın bir şaka olduğunu ve bizim de bu şakanın bir parçası olduğumuzu hatırlatıyor. Ve eğer şakayı kucaklarsak, o zaman gerçek bir özgürlüğe kavuşuyoruz.

​Bu yüzden planlarınızı yapın. Ama onları bitirmeyi sakın ummayın. Yarım kalsınlar. Dünyayı kurtarmaya çalışın. Ama dünyanın sizi umursamadığını bilin. Felsefe yapın. Ama felsefenin de bir şaka olduğunu unutmayın. Ve en önemlisi, gülün. Gülün bu saçmalığa. Gülün kendinize. Ve gülün bu görseldeki o harika mezar manzarasına. Çünkü bu manzara, size aslında ne kadar… hiçbir şey olduğunuzu hatırlatıyor. Ve bu hiçlik, size her şeyi yapma gücü veriyor.

​Sonuç olarak, hayat bir şaka. Ve felsefe de bu şakanın en komik parçası. Hadi o zaman, gülmeye ve şakanın bir parçası olmaya devam edelim. Ve eğer ölüm gelirse, o zaman onunla birlikte gülmeye ve bu harika planlarımızı yarım bırakıp başka bir planın parçası olmaya devam edelim. Ne harika bir varoluş!

” Ölmeden önce ölünüz ” tavsiyesini küçümseyerek dinleyip dudak büken arkadaşın varsa, onada gönder birlikte gülün. Ağlamak zor gelir ya hani, gülmenin kolaylığını yaşayın.

Görüntülenme: 27

Sinemada Süt ve Saf Kötülük İlişkisi

Geçen gün sosyal medyada gezinirken karşıma çıkan bir Reels videosu sinemadaki harika bir detayı yüzüme vurdu: Kötü karakterlerin süt içmesi! Açıkçası bu detay o kadar ilgimi çekti ki, hemen biraz üzerine düşündüm ve sizinle de paylaşmak istedim.

​Sinemada süt evrensel olarak masumiyetin ve çocukluğun simgesi olarak görülür. Peki, tam da bu yüzden birçok yönetmen, en acımasız ve korkunç karakterlerine neden özellikle süt içirir?

​Masumiyet ile Vahşetin Çarpışması

​Yönetmenler, masum görünen bir davranışı acımasız bir karakterle yan yana getirdiklerinde izleyicide bilinçsiz bir rahatsızlık hissi uyandırırlar. Bu detay; karakterin empati eksikliğini, duygusal kopukluğunu ya da psikolojik dengesizliğini kelime kullanmadan anlatmanın en etkili yollarından biridir. Bir dahaki sefere ekranda süt içen bir kötü karakter görürseniz, bunun rastgele bir tercih olmadığını artık çok iyi biliyorsunuz.

​Sinemadan Çarpıcı Örnekler

​Bu psikolojik kontrastın beyaz perdedeki en ikonik yansımalarına baktığımızda şu efsanevi isimleri görüyoruz:

  • ​Anton Chigurh (No Country for Old Men): Sinemanın en soğukkanlı katillerinden biri olan Chigurh, sakinlikle süt içerken insan dışı, duygusuz bir saf kötülüğü temsil eder.
  • ​Hans Landa (Inglourious Basterds): Nazik görünümünün ardındaki korkunç yüzüyle tanınan SS albayı, çiftlik evinde büyük bir keyifle süt içer; bu sahne onun güler yüzlü vahşetini gözler önüne serer.
  • ​Alex DeLarge (A Clockwork Orange): Şiddet bağımlısı genç çetenin lideri Alex, vahşi eylemlerine girişmeden önce süt bazlı özel bir içecek tüketerek masumiyetle şiddet arasındaki çizgiyi bulanıklaştırır.

​Sinemada bu tarz gizli detaylar izleme deneyimini benim için her zaman çok daha heyecan verici kılıyor. Siz de filmlerde gözünüze çarpan böyle ilginç yönetmen tercihleri fark ediyor musunuz?

Görüntülenme: 22

Öte Dünyaya Pencere Açın: Kentsel Dönüşümde Yeni Ufuklar.

Yaşayanlara saygısı kalmayanın ölenlere saygı duymasını beklemek hayalden öteye geçmiyor sanırım. İstanbul Avcılar’da kentsel dönüşüm rüzgarları öylesine şiddetli esmiş ki, Ambarlı Mezarlığı ile sıfır mesafede yükselen yeni binalar herkes beni de hayrete düşürdü. Bir müteahhit mezar taşlarına birkaç adım mesafede nasıl apartman dikebilir, belediye bu imarı nasıl onaylar?  Orada dairelerden birinde oturuyorsunuz diyelim. Her pencereyi açtığınızda ya da balkona çıktığınızda gördüğünüz o manzara, belki de ölümü hissedin mesajını verecektir size 🙂 Ya haydi o bina bi 5-10 metre mesafede kalsa mezarlığa, belki bir nebze anlaşılabilir, ancak mezarlığın dibine kurulmuş bir yaşam alanı, ahir zamanın en enteresan gelişmelerinden biri olarak tarihe geçiyor. Peki mezarlığın sakinlerini ziyaret edenlerin yaşayacağı şoku düşünebiliyor musunuz? Tam dua ederken karşı camdan birinin don atlet,çayını yudumlayarak onları izlemesi, herhalde kara mizahın zirvesi olurdu. Mezarlık bakımını yapmak ya da belediyenin oraya ulaşıp günlük işleri yürütmesi nasıl bir lojistik absürtlüğe yol açacak, orası da ayrı bir merak konusu. Hele bir de bayram arefelerini düşünün. Herkes mezarlığa akın etmiş, dualar ediliyor, gözler yaşlı. Ama tam o sırada, balkondaki apartman sakini çayını ya da alkollü içeceğini yudumlayarak sizi izliyor. Mezar başında huşu içinde dururken, bir yabancıyla göz göze kalmanın verdiği o tarifi imkansız utançla ve dua karmaşasıyla baş başasınız artık. Ahir zamanın komedisi, işte tam da bu absürt buluşmada gizli.

Görüntülenme: 27

Maşa’nın Başörtüsünden Anadolu Köylerine: Kültür Mü, Gericilik Mi?

Çocukluğumuzdan ya da kardeşlerimizden, yeğenlerimizden aşina olduğumuz o afacan kız: Maşa. Yaramazlıkları, Koca Ayı’yı çileden çıkarmaları derken ekran başında keyifle izlediğimiz Maşa ile Koca Ayı, aslında küçük ama çoğumuzun kafasını kurcalayan bir detay barındırıyor: Küçücük bir kız çocuğu neden başörtüsü takar?

​İtiraf edeyim, bu soru benim de zaman zaman aklıma takılıyordu. İşin içinde yöresel bir dokunuş olduğunu tahmin ediyordum ama aslını yakın zamanda tam olarak öğrendim.

​Meğer Maşa’nın giydiği o sevimli pembe kıyafet, Rus kültürünün en köklü simgelerinden biri olan sarafanmış. Çizgi film geleneksel bir Rus masalına dayandığı için Maşa da tam anlamıyla Rus folklorundan fırlamış, ormanda koşturan geleneksel bir köy kızını temsil ediyor. Yani orada kimse “Küçücük çocuğa niye başörtüsü giydirdiniz?” diye sormuyor; çünkü bu sadece kültürel bir kimlik ve pratik bir kır kıyafeti.

​İşin en düşündürücü kısmı da tam olarak burada başlıyor.

​Dünyanın bir yerinde tamamen kültürel bir öğe olarak bakılan ve çizgi filmlere konu olan bu durum, bizim ülkemizde hemen bambaşka bir tartışmanın fitilini ateşleyebiliyor. Türkiye’de benzer bir görsel gördüğümüzde mesele hızla dini bir boyuta çekiliyor, kulaktan kulağa “gericilik” etiketleri yapıştırılabiliyor.

​Oysaki biraz kafamızı kaldırıp kendi coğrafyamıza baksak, tablo hiç de farklı değil. Bizim Anadolu köylerimizde de kadınlar ve küçük kızlar başörtüsünü, tülbendi ya da yazmayı tarlada, güneşte, günlük yaşamda bir gelenek ve ihtiyaç olarak takarlar. Kültürel bir mirası, modern dünyada sırf siyasi ve zihinsel bagajlarımız yüzünden yanlış okumaya o kadar alışmışız ki… İlginç bir ülkeyiz gerçekten; kendi kültürümüzde var olanı bile başkası yaptığında anlamakta zorlanabiliyoruz.

​Kısacası, Maşa bize sadece eğlenceli bir çizgi film sunmuyor; bazen bir kumaş parçasının arkasında yatan kültürel zenginliği ve bizim o kumaşa yüklediğimiz önyargıları da yüzümüze vuruyor.

​Siz de ilk gördüğünüzde Maşa’nın tarzına şaşıranlardan mıydınız, yoksa Rus kültürüne aşina olanlardan mı? Yorumlarda buluşalım!

Görüntülenme: 19

Bir Telefon Kaç Hayat Eder?

Hindistan’da, bir telefon tartışması yüzünden bir gencin ve ardından anne babasının da uçurumdan atladığı o akıl almaz haberi gördüğümde, içimdeki derin üzüntü ve isyanı tarif etmek çok güç. Dünyadaki hiçbir şey, tek bir can için bile feda edilemezken, üç hayatın böylesine anlık bir cinnetle yok olması kalbimi sızlatıyor.

​Bu trajedi; marka takıntısının, lüks tüketim arzusunun ve “sahip olma” hırsının gençlerin zihnini nasıl bir çıkmaza sürüklediğini acı bir şekilde gözler önüne seriyor. Aslında sahip olmak dediğimiz şey koca bir illüzyon. Bir şeye sahip olduğumuz zannıyla ömrümüzden, maddi gücümüzden ve psikolojimizden o kadar çok şeyi tüketiyoruz ki… Oysa hayat, bir nesneye sahip olmaktan çok, anı yaşamak ve huzurlu hissetmekle ilgili.

​Peki bu girdaptan gençliği nasıl koruyacağız? Aileler ne kadar çabalarsa çabalasın, sosyal medya ve çevre baskısı karşısında tek başlarına yetersiz kalabiliyorlar. Tam da bu noktada devletin güçlü adımlar atması şart. Müfredata erken yaşta dijital okuryazarlık ve medya bilinci dersleri eklenmeli, sosyal medyadaki “mükemmel hayat” illüzyonunun gerçekliği gençlere öğretilmeli. Çocukların değerini sahip oldukları markalarla değil; sanat, spor ve bilimle ölçebilmeleri için ücretsiz sosyal alanlar ile yetenek atölyeleri yaygınlaştırılmalı. Ayrıca okullarda ve gençlik merkezlerinde ruh sağlığı rehberliği güçlendirilerek anlık krizlerin felakete dönüşmesi engellenmeli.

​Maddi nesneler gelip geçer, ama giden canlar geri gelmez. Gençlerimize “var olmanın” bir şeylere “sahip olmaktan” çok daha değerli olduğunu öğretmek zorundayız.

Görüntülenme: 21

Sinemada Süt ve Saf Kötülük İlişkisi

Geçen gün sosyal medyada gezinirken karşıma çıkan bir Reels videosu sinemadaki harika bir detayı yüzüme vurdu: Kötü karakterlerin süt içmesi! Açıkçası bu detay o kadar ilgimi çekti ki, hemen biraz üzerine düşündüm ve sizinle de paylaşmak istedim.

​Sinemada süt evrensel olarak masumiyetin ve çocukluğun simgesi olarak görülür. Peki, tam da bu yüzden birçok yönetmen, en acımasız ve korkunç karakterlerine neden özellikle süt içirir?

​Masumiyet ile Vahşetin Çarpışması

​Yönetmenler, masum görünen bir davranışı acımasız bir karakterle yan yana getirdiklerinde izleyicide bilinçsiz bir rahatsızlık hissi uyandırırlar. Bu detay; karakterin empati eksikliğini, duygusal kopukluğunu ya da psikolojik dengesizliğini kelime kullanmadan anlatmanın en etkili yollarından biridir. Bir dahaki sefere ekranda süt içen bir kötü karakter görürseniz, bunun rastgele bir tercih olmadığını artık çok iyi biliyorsunuz.

​Sinemadan Çarpıcı Örnekler

​Bu psikolojik kontrastın beyaz perdedeki en ikonik yansımalarına baktığımızda şu efsanevi isimleri görüyoruz:

  • ​Anton Chigurh (No Country for Old Men): Sinemanın en soğukkanlı katillerinden biri olan Chigurh, sakinlikle süt içerken insan dışı, duygusuz bir saf kötülüğü temsil eder.
  • ​Hans Landa (Inglourious Basterds): Nazik görünümünün ardındaki korkunç yüzüyle tanınan SS albayı, çiftlik evinde büyük bir keyifle süt içer; bu sahne onun güler yüzlü vahşetini gözler önüne serer.
  • ​Alex DeLarge (A Clockwork Orange): Şiddet bağımlısı genç çetenin lideri Alex, vahşi eylemlerine girişmeden önce süt bazlı özel bir içecek tüketerek masumiyetle şiddet arasındaki çizgiyi bulanıklaştırır.

​Sinemada bu tarz gizli detaylar izleme deneyimini benim için her zaman çok daha heyecan verici kılıyor. Siz de filmlerde gözünüze çarpan böyle ilginç yönetmen tercihleri fark ediyor musunuz?

Görüntülenme: 20

Görünmeyen Kuklacılar

Siz de hissediyor musunuz? Telefonumuzun ekranında akan o bitmek bilmeyen akış aslında bizi birbirine bağlamıyor, tam tersine kendi odalarımızda yalnızlaştırıyor. O görünmez algoritmalar sadece ne izleyeceğimizi seçmiyor, gizliden gizliye nasıl hissedeceğimizi de fısıldıyor.

​Shoshana Zuboff’un tabiriyle, bu hayatımızın “gözetim kapitalizmi” çarklarında tamamen birer kâr kalemine dönüştüğü bir sistem. Korkularımız, zayıflıklarımız, en insani zaaflarımız analiz ediliyor ve sessiz veri yığınları olarak satılıyor.

​Üstelik, Byung-Chul Han’ın da dediği gibi, bu dijital tempo bizi sürekli daha fazlasını yapmaya, daha çok üretmeye zorlayarak içten içe tüketiyor. Ruhumuz derin bir yorgunluk içinde.

​Belki de artık bu dijital kuklacıların iplerini biraz gevşetip, kendi hayatımızın gerçek kontrolünü elimize almanın zamanı gelmiştir. Ne dersiniz?

Görüntülenme: 22

Leibniz, Adem ve Özgür İrade: Bu Dünya Gerçekten “En İyisi” mi?

Diyelim ki elinizde dünyanın en akıllı telefon oyununun kodları var. Bu oyunu öyle bir tasarlıyorsunuz ki, kusursuz işliyor, grafikleri harika, hikayesi mükemmel. Ama oyunda ufak bir detay var: Ana karakter ilk bölümde gidip yasak bir tuşa basıyor ve ortalık karışıyor.

​Şimdi soruyorum: O tuşa basılmasını engellemek için karakteri elinden tutup durdurmak mı mantıklı olurdu, yoksa o hatayı yapmasına izin verip oyunun geri kalanındaki o büyük heyecanı, macerayı ve özgürlüğü ondan esirgememek mi?

  1. ​yüzyılın dahi filozofu Gottfried Wilhelm Leibniz tam olarak bu kafadaydı. Gelin, felsefenin bu en kafa karıştırıcı konusunu—Adem’i, özgür iradeyi ve kötülük problemini—bolca metaforla kahve sohbeti kıvamında masaya yatıralım.
​ Tanrı’nın Lego Kutusu: Mümkün Dünyaların En İyisi

​Hayal edin ki Tanrı’nın elinde devasa bir Lego kutusu var. Bu kutunun içinde sonsuz sayıda farklı evren tasarımı var. Tanrı sonsuz iyi ve akıllı olduğu için, bu sonsuz ihtimal arasından en kusursuz, en uyumlu, en harika olanını seçip inşa etmek istiyor.

​İşte bizim yaşadığımız bu evren, o Lego kutusundan çıkabilecek en mükemmel tablo. Ama burası çok önemli: Bu tablo öyle ince bir çark mekanizmasıyla örülü ki, içinden tek bir parçayı bile çekip çıkaramazsınız.

​ Adem ve Elma: Kusursuz Tablonun Fırça Darbesi

​Hani şu cennetteki Adem ile elma hikayesi var ya? Leibniz der ki; bizim içinde yaşadığımız bu “en kusursuz dünya”, tam olarak Adem’in o elmayı yiyeceği dünyadır.

​Şimdi “İllaki o elmayı yemesi mi gerekiyordu?” diye soruyorsunuz, duyuyorum. Leibniz’in cevabı net: Evet.

Çünkü evren devasa bir domino taşı zinciri gibidir. Adem o gün o elmayı yemeseydi, tarihin akışı tamamen değişirdi. Adem elmayı yemediği bir dünya tasarlamaya kalktığınızda, elinizde bugünkünden çok daha kötü, çok daha uyumsuz bir evren kalır. Adem’in o hatası, bu dev tablonun en kritik fırça darbelerinden biridir.

​”Madem Öyle, Adem Özgür müydü?” (Yani Kukla mıyız?)

​İşte zurnanın zırt dediği yer burası. Şöyle düşünebilirsiniz: “Tanrı her şeyi baştan biliyorsa ve bu dünya böyle kurulduysa, Adem o elmayı yerken elleri kolları bağlı bir kukla değil miydi?”

​Leibniz burada muazzam bir ayrım yapar. Şöyle düşünün: Sevdiğiniz bir arkadaşınızı çok iyi tanıyorsunuz. Onun doğum gününde hangi hediyeyi seçeceğini, kutuyu açtığında yapacağı yüz ifadesini şimdiden adınız gibi biliyorsunuz. Arkadaşınız kutuyu açıp çığlık atıyor. Şimdi, siz onun o sevineceğini önceden bildiniz diye, o sevinci yaşarken elini kolunu bağlayıp zorla mı sevindirdiniz? Hayır! O, kendi içinden geldiği için öyle davrandı.

​Tanrı da geleceği bilir, çünkü Tanrı için zaman tek bir andan ibarettir. Ama Adem o elmayı yerken kafasına silah dayandığı için değil, kendi canı öyle istediği için, kendi iradesiyle yedi. Seçim yine onundu.

​Peki Ya Kötülükler? (Oto-pilot Fabrikası vs. Gerçek İnsan)

​Diyelim ki bir araba fabrikası kuruyorsunuz. İki seçeneğiniz var:

  • ​Seçenek A: Kusursuz yapay zekalı arabalar üretirsiniz. Hiç kaza yapmazlar, asla yoldan çıkmazlar. Ama içeride direksiyonu tutan bir insan, rüzgarı hisseden bir sürücü yoktur; sadece tıkır tıkır çalışan robotlar vardır.
  • ​Seçenek B: İnsanlara gerçek birer direksiyon verirsiniz. Özgürce istedikleri yere sürebilirler. Ama bunun bedeli olarak bazıları hız yapıp kaza yapabilir, duvara çarpabilir.

​Tanrı, insanı bir otomat (robot) gibi kusursuz ama iradesiz yaratabilirdi. Ama o zaman dünyada ne gerçek sevgi kalırdı, ne cesaret, ne de erdem. Tanrı, irade özgürlüğünün getireceği bütün o tehlikelerle ve risklerle birlikte insanı serbest bırakmayı seçti. Çünkü özgürlüğün olmadığı yerde iyilik de bir anlam taşımaz.

​Toparlarsak…

​Leibniz’e göre yaşadığımız dünya, acısıyla tatlısıyla mümkün dünyaların en iyisidir. Adem elmayı kendi iradesiyle ısırdı, biz bugün kararlarımızı kendimiz alıyoruz ve evren bu devasa uyum içinde tıkır tıkır dönmeye devam ediyor.

​Siz ne dersiniz? Hayatın bu “mümkün olan en iyi senaryo” olduğuna inanmak size güven mi veriyor, yoksa Voltaire gibi “Yok artık, bu dünyada hâlâ çok fazla hata var!” mı diyorsunuz? Yorumlarda buluşalım!

Görüntülenme: 21

İlişkinin Gizli Rakibi: Partnerimiz Yerine Neden Sığınak Ararız?

Zorlu geçen bir günün ardından evimize, sevgilimize veya kendimize sığınma biçimimiz bazen kalbimizin pusulasını şaşırtabilir. Mesai bitiminde kendimizi hemen telefon ekranlarının ışıltılı dünyasına, bitmek bilmeyen alışveriş sepetlerine ya da yalnızlığımızı örten oyunlara kaptırırız; oysa bunlar tek başına ilişkimiz için birer tehlike çanı değildir. Asıl mesele, o yorgun akşamda ya da kırgın bir tartışmanın ortasında duygusal liman olarak partnerimizin sıcacık kolları yerine, bu dijital ya da alternatif kaçış alanlarını sığınak bellememizdir. Psikolojide “rakip bağlanma” olarak adlandırılan bu sessiz dinamik, aramızdaki o görünmez bağı yavaşça esnetip bizi birbirimize yabancılaştırabilir.

​Peki, bizi ortak bir hayatı paylaştığımız insandan uzaklaştırıp bu yapay sığınaklara iten görünmez el nedir? Bazen bireysel alan yaratmak ve nefes almak hayati önem taşır; ancak bu alan, partnerimizle kurduğumuz bağın yerini alıp duygusal yalnızlığımızın birer protezi haline geldiğinde ilişkinin en büyük rakibine dönüşür. Oysa ilişki, fırtınalı denizlerde sığındığımız ortak bir limandır; biz o limanı terk edip her sarsıntıda başka kıyılara demir attığımızda, aradaki o sıcak köprüler yavaşça yıkılmaya başlar. Köprüleri tamir edecek gücümüz varsa vakit kaybetmeden harekete geçeriz. Yok ama güç bitme noktalarındaysa, o zaman en iyi yol, yolun güzergahını değiştirme vaktinin geldiğini sorgulamaktır.

Görüntülenme: 29

Kalabalığın Gürültüsünde Kendi Hakikatini Bulmak

Geçenlerde Lev Tolstoy’un İtiraflarım eserinden bir söze denk geldim ve beni uzun uzun düşündürdü: “İnsanların çoğu onu yapıyor diye yanlış, yanlış olmaktan çıkmaz.”

​Günümüz dünyasında, bir davranışın veya düşüncenin “doğru” kabul edilmesindeki en büyük kriter ne yazık ki popülerlik oldu. Sosyal medyada ne kadar çok beğeni alırsa, çevremizde ne kadar çok insan aynı şeyi yaparsa, o davranış gözümüzde meşrulaşıyor. Adeta “Herkes yapıyorsa bir bildikleri vardır” mantığıyla bireysel süzgeçlerimizi devreden çıkarıyoruz. Oysa Tolstoy tam da bu noktada bizi sert bir gerçekle yüzleştiriyor: Doğru, çoğunluğun oyuyla belirlenen bir şey değildir.

​Bir yanlışı 10 kişinin yapmasıyla 10 milyon kişinin yapması arasında özünde hiçbir fark yoktur. Yanlış, popülerleştiğinde “norm” haline gelebilir ama asla “doğru” olamaz. Tarih, sırf çoğunluk benimsedi diye doğru sanılan ama sonradan büyük yıkımlara yol açan hatalarla doludur. Toplumun akışına kapılmak, akıntıya karşı yüzmekten her zaman daha kolaydır. Kalabalığa uymak insana sahte bir güvence verir; çünkü yalnız kalma ve eleştirilme korkusunu bastırır. Ancak insanı ve toplumu gerçekten ileriye taşıyan şey, çoğunluğun arkasından körü körüne gitmek değil; kendi aklını ve vicdanını pusula edinebilmektir.

​Bazen doğru olanı yapmak, kalabalığa sırtını dönmeyi ve tek başına durabilme cesaretini gerektirir. Bugün kendimize sormamız gereken asıl soru şu: “Ben bu adımı gerçekten doğru olduğuna inandığım için mi atıyorum, yoksa sadece herkes öyle yapıyor diye mi?” Kendi değerlerimize ve vicdanımıza sadık kalabildiğimiz sürece, çoğunluğun gürültüsü içinde kendi hakikatimizi koruyabiliriz. Çünkü günün sonunda bizi biz yapan şey, kalabalıkların ne yaptığı değil, bizim neyi seçtiğimizdir.

Görüntülenme: 34

Sen Necisin Hocam?

Öncelikle ben de bir motor sürücüsüyüm ama motorcu olmak sadece bir araca sahip olmakla bitmiyor. Gerçek bir motorcu, makinesiyle bütünleşen, onun bütün inceliklerine ve sürüş tekniklerine hâkim, tutkuyla bağlı olan kişidir. Motorsiklet kullanan sayısı arttıkça, motorcu kime denir sorusunun cevabını yazarak başlayalım istedim mevzuya.

​İşte geçen gün medyada haberi olan ve şahit olduğum motorsiklet ve araba kazası, tam da bu bilinçsizliklerin ne kadar kritik sonuçlar doğurabileceğini gösterdi.

​O kazada,kargaşanın ortasında yardım etmeye çalışan bir beyin cerrahı varken, orada hiçbir vasfı olmayan biri gelip, yaralının gözleriyle parmağını takip etmesini istedi. Beyin cerrahının o kişiye dönüp “Hocam, necisin sen?” diye sorması ve karşılığında aldığı o ısrarcı “Hiçbir şeyim ama yine de yardımcı olmaya çalışıyorum” cevabı, durumun ne kadar trajikomik bir hal aldığını gösterdi.

​Herkesin panik olduğu o anda, ilk yardımın ne kadar hayati olduğunu ve ne yapılmaması gerektiğini bilmemizin çok önemli olduğunu bir kez daha anladık. En azından temel ilk yardım bilgisine sahip olmak, o riskleri en aza indirmemizi sağlar bize.

​Aslında asıl mesele, nasıl yardımcı olacağımızdan ziyade, nasıl zarar vermeden yardımcı olabileceğimizi bilmek.Motorsiklet sürücüsü de, araba sürücüsü de kamyon traktör sürücüsü de bir insan, bir can sonuçta. Hepsine aynı değeri ve dikkati vermek lazım trafikte..

Hatta belki kaportası bedeni olan motorsiklet sürücülerine bi tık daha dikkatli davranmak lazım.

Görüntülenme: 26

“Görünenin Ötesi: Tehlikenin Anatomisi.”

“Aslan ve panter zararsızdır; oysa tavuklar ve ördekler çok tehlikeli hayvanlardır,” dedi bir solucan çocuklarına.”

–Bertrand Russell

Bir solucanın gözünden dünyaya bakmak ya da Bertrand Russell’ın o meşhur hikayesindeki gibi, hayatta tehlike dediğimiz şeyin aslında tamamen koltuğumuzdan baktığımız yere göre değiştiğini fark etmekle başladı her şey.

​Düşünsenize, bir solucan için aslan ya da panter nedir ki? Ama tavuklar ve ördekler, işte onlar yerin altındaki o sessiz dünyada doğrudan ölümcül birer avcı!

​Hayat da böyle, değil mi? Karşımıza çıkabilecek on binlerce kötü olasılık var, ama önemli olan hangisinin bizim doğrudan kapımızı çalınacağını bilip ona göre tetikte kalmak. Bu noktada ölçülülük ilkesi devreye giriyor; herkese hak ettiği kadar güven vermek ve zaaflarımızı herkese göstermemek, bizi çoğu zaman koruyan ve savunmasız bırakmayan bir kalkan gibidir.

​Önyargıların koruyucu bir kalkan olarak işlev görebileceği fikri de bana çok zaman güven verir. Deneyimlerin ve öğrenilmişliklerin oluşturduğu bu filtre, potansiyel tehditlere karşı daha hızlı tepki vermemizi sağlayabilir. Dengeyi korumak ve önyargıları doğru dozda kullanmak, kaygıdan uzak, ancak korunaklı bir yaşam sürmek için kritik bir öneme sahiptir benim gözümde.

​Sonuç olarak, aslanların ve panterlerin dünyasında tavukların ve ördeklerin çıkardığı gürültüyü duymak bir uyanıklık meselesidir. Kendi bahçemizde neyin tehlikeli olduğunu bilmek, işte gerçek bilgelik budur.

Görüntülenme: 32

Garbage’ın İstanbul Konserinde Müslüm Gürses’e Saygı Duruşu

Garbage, Temmuz 2026’da İstanbul’da gerçekleşen konserde, Müslüm Gürses’in “Bir Ömür Yetmez” adıyla coverladığı şarkıyı hatırlatarak sahneden seyircilere, “Eğer onu görürseniz kendisine söyleyin… Bence benden çok daha iyi yorumlamış” şeklinde bir ifadede bulunmuştu.

​İşte bu olay, sanatçının müziğinin ne kadar derin izler bıraktığını bir kez daha tüm dünyaya gösterdi. Garbage’ın “The World Is Not Enough” adlı şarkısını Müslüm Gürses’in yorumuyla dinlemek bambaşka bir duyguydu. Murathan Mungan’ın vizyonuyla Müslüm Gürses’in arabeskin dışına çıkıp yeni bir yolculuğa başlaması, müzik tarihimizin en önemli adımlarından biriydi. Keşke bu dönüşüm planlanan o projelerden bir 10 yıl kadar önce gerçekleşebilseydi, belki şimdi bambaşka bir Müslüm Gürses ekolünden bahsediyor ve onu dünya çapında bir efsane olarak anıyor olurduk.

​Shirley’nin Müslüm Gürses’in vefat ettiğini konser sonrasında öğrenip, resmi hesabından bir başsağlığı dileğinde bulunması ya da onu saygıyla anması, hayranları için gerçekten çok anlamlı bir jest olurdu. Bu durum, sanatçının müziğinin ne kadar derin izler bıraktığını bir kez daha tüm dünyaya gösterirdi. Umarım öğrenmişsindir, Müslüm Baba’yı kaybettik Shirley.

Görüntülenme: 41