Fani Bir Dünyada Eşya Savaşları

Bugün internette önüme düşen bir görüntü karşısında cidden içim acıdı, üzüntüden ne diyeceğimi bilemedim. Bursa’da bir alışveriş merkezinde, kamp sandalyeleri 100 liraya düşmüş. Tabii buna indirim denirse… İnsanlar adeta aç kalmış gibi, bir yudum su için ölüm kalım savaşına girer gibi kontrolden çıkmışlar. Oradaki arbedeyi, o izdihamı izlerken insanın insanlığından utanası geliyor.

​Duruş, karakter, erdem… Hani insanda olması gereken en temel, en güzel hasletler nerede kaldı?

​Şu sahip olma güdünüzün sizi düşürdüğü acziyete bir bakın. Diyelim ki o sandalyeyi o meydan savaşından galip çıkıp 100 liraya aldınız; elinize ne geçecek? O anlık hırsın tatmini bittikten sonra, o eşyanın getirdiği mutluluk kaç gün sürecek Allah aşkına?

​Ne yazık ki bugün insanlar, eşyanın getirdiği geçici mutluluğa bel bağlamış durumda. Ruhunu, onurunu ve huzurunu üç kuruşluk indirimli eşyalara kurban eden herkese sadece üzülüyor, Allah’tan hidayet ve erdem diliyorum. Çünkü farkında değiliz ama asıl kaybettiğimiz şey o sandalye değil, insanlığımız.

​Aslında derinlemesine düşündüğümüzde, bu çölleşmiş ruhların tek bir şeye ihtiyacı var: Bu dünyanın son olmadığını öğretmek ve bunu kalben idrak ettirmek. İnsana bu dünyanın fani olduğunu, hırsın insanı ne kadar küçülttüğünü ve asıl zenginliğin erdem olduğunu hatırlatmadığımız sürece bu manzaraları daha çok izleriz.

​Eşyanın kölesi değil, hakikatin yolcusu olabildiğimiz günler dileğiyle…

Testere İzi: Hayatın Çiziklerine Akılcı Yaklaşım

​İnsanoğlu tuhaf bir varlık. Biz insanlar garip yaratıklarız; acının kaynağıyla değil, kendi zihnimizde yarattığımız fırtınayla meşgulüz.

​Hayatın akışı içinde karşımıza çıkan ufak bir pürüzü, küçük bir engeli ele alalım. Mantıklı olan onu aşıp yolumuza devam etmektir. Fakat biz ne yaparız? O engeli alır, hayatımızın merkezine oturtur, onunla kavga etmeye başlarız.

​Tıpkı testerenin dişine yanlışlıkla takılıp, öfkesinden deliye dönerek onu ısırdıkça kendi kanını döken o yılan gibi. Yılanın derdi testereyi yok etmek değildir ama öfkesi gözünü öyle bir kör eder ki, canını yakanın kendi hamlesi olduğunu görmez.

​Ya da bir gün bir yaranın acısıyla dehşete kapılıp, soluğu tükenene kadar koşmakta bulan, sonunda da kendi bacağını kıran o zavallı at gibi. Korku ve panik, bizi uçuruma koşmaya zorlar; oysa bazen yapılması gereken tek şey, durup nefes almaktır.

​Günlük hayatımızda sürekli bu döngüyü tekrarlayıp duruyoruz. Trafikte önümüze kırılan bir araca hakaretler yağdırmak, iş yerinde haksız bir eleştiriyi günlerce kafaya takıp huzurumuzu kaçırmak, yahut gururumuz uğruna en değerli ilişkileri bir çırpıda silip atmak… Hepsi, kendimizi o görünmez testereye doğratmaktan farksız.

​Vahşi At Etkisi, bizi bu kısır döngüden çıkmaya, yani durup derin bir nefes almaya davet ediyor. Bir dahaki sefere öfkeyle dolup taştığınızda kendinize şu soruyu sorun: Ben şu an çözümün bir parçası mıyım, yoksa kendi yaramı kaşıyan o vahşi at mıyım? Belki de en gerçekçi zafer, elindeki kılıcı indirip, o acı veren testerenin yanından usulca geçip gidebilmektir.

​vahşi at etkisi, öfke kontrolü, kişisel gelişim, testere metaforu, tepki, huzur, farkındalık, stres yönetimi, psikoloji, denge.

Dünya Yalan, Beğeniler Gerçek: “Aman Boş Ver” Diyerek Hırslanma Sanatı

Bu dünyanın ne kadar boş olduğunu anlatan Kur’an’daki Hadîd Suresi’nin 20. ayetiyle başlayalım:

​“Dünya hayatı ancak bir oyundan, bir eğlenceden, bir süs ve gösterişten, aranızda bir övünmeden, mal ve evlatta çokluk yarışından ibarettir…”

​Hadîd Suresi’nin bu derin uyarısı, hayatın geçici cazibesini ve oyalayıcı yönlerini gözler önüne seriyor. Eskiden kabileler mallarıyla yarışırken, bugün bu yarış metrekareleri büyüyen evlerde, son model araçlarda ve sosyal medyadaki beğeni sayaçlarında yaşanıyor. Varlığımızı, başkalarının onayına bağlamış durumdayız.

​Oysa ayet, bu geçiciliği muazzam bir benzetmeyle yüzümüze çarpar: Tıpkı toprağa düşen yağmurun yeşerttiği, çiftçiyi sevindiren ama bir süre sonra sararıp çer çöp olan o bitki gibi… Gençliğimiz, hırslarımız, “ulaşılmaz” sandığımız hedefler… Hepsi zamanın elinde eriyip gidiyor. En büyük yanılgımız da bu; geçici olanı kalıcı, oyuncağı gerçek sanmak.

​Peki, dilimize pelesenk olan “aman boş ver, üç günlük dünya” sözünün altını nasıl dolduruyoruz? Çoğu zaman bu cümle, sorumluluklardan kaçmanın ya da hırsları meşrulaştırmanın maskesi haline geliyor. Kendimizi kandırıp kandırmadığımızı anlamanın yolu, “değmez” dediğimiz durumlar karşısındaki tutumumuz. Eğer bir yandan dünyanın geçici olduğunu söyleyip, diğer yandan hırsla tüketmeye devam ediyorsak, samimiyetimizi sorgulamamız gerekir. Yani bir çeşit kendini kandırma.

​Bu sorgulamayı derinleştirmek için, alışkanlık haline getirdiğimiz o “boş ver” cümlelerini bir durdurup, hayatımızın merkezine neyi koyduğumuza baksak mı? Her akşam başımızı yastığa koyduğumuzda, “Bugün peşinden koştuğum ne, yarına benimle gelecek mi?” sorusunu sorabilmek, hayatın gerçek doğasını hatırlatacak tefekkür alanları yaratmak şarttır.

​Son olarak, ölüm fikrini de bir korku kaynağı olarak değil, hayatı anlamlı ve ciddiye alınır kılacak bir pusula olarak görmek, bizi o sahte “boş ver” rehavetinden uyandırabilir. Günün sonunda baki kalan, kimin neye sahip olduğu değil, kalbimizde taşıdığımız niyet ve geride bıraktığımız huzurdur. Belki de biraz yavaşlayıp, asıl kalıcı olanı hatırlamanın vakti gelmiştir.

Kalbim Temiz”ciye Küçük Bir Uyarı: Sevdiğin Gibi Yaşarsın

Şöyle bir etrafa bakıyorum da, bazen “Neden böyle oldu?” diye soruyoruz ya hani… Cevabı çok uzağımızda değil aslında. Osman Nuri Topbaş’ın pek manidar dediği gibi: “İnsan muhabbet duyduğu kişinin kaderinden pay alır”.

​Ne de güzel özetlemiş işin özünü. Hani hep derler ya “Bana arkadaşını söyle, kim olduğunu söyleyeyim” diye; bu iş biraz onun da ötesinde. Arkadaş dediğin geçici, ama muhabbet dediğin kalbî bir tapu.

​Kime gıpta ediyorsun? Kimin hayatına imreniyorsun? Gönlünü hangi ekranın, hangi figüranın önüne seriyorsun? İşte bütün mesele bu.

​Hani biz çok akıllıyız ya, bayılıyoruz popüler olanları, daldan dala konanları alkışlamaya. Sonra da hayatımız niye bir romandan fırlamış gibi dramlarla dolu, oturup şaşırıyoruz. Şaşırmayalım azizim. Sevdiğin adamın, hayran olduğun zihniyetin kaderi rüzgar gibi esip gelip senin de kapını çalıyor çünkü. Adam lüksün, şatafatın peşinde koşarken sen ekran başında kalbini bırakıyorsan, o hikayenin sonundaki manevi fırtınadan payını almamak gibi bir lüksün kalmıyor.

​Bizim inancımızda sevgi öyle bedava bir duygu değil. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) ne demiş: “Kişi sevdiği ile beraberdir.” Ah, ne şahane bir müjde! Ama bir o kadar da ironik bir uyarı. Sen kalkıp kalbini hakikate sırtını dönmüş, dünyayı put edinmiş insanlara kaptır, sonra da “Ya ben niye manevi olarak bu kadar kurudum, huzuru niye bulamıyorum?” diye hayıflan. E, gülü seven dikenine katlanır misali; sevdiğin adamın kaderindeki o manevi çölleşme de bir şekilde senin de hissene düşüyor işte.

​Hani derler ya, “Benim kalbim temiz, kimseye kötülüğüm yok” diye. Kalp temiz olmasına temiz de, kapısı kime açık? Gönül hanına kimleri misafir ediyorsun? Bir bak bakalım içeriye.

​Kısacası; gönlünü kime verdiğine dikkat edeceksin bu hayatta. Yoksa ömrün, başkasının yazdığı yanlış bir senaryonun figüranlığıyla geçer de ruhun duymaz.

​Sen en iyisi mi, kalbinin pusulasını biraz hakikate, biraz ehline çevir. Bakarsın onların niyetinden, onların duasından sana da güzel bir kader payı düşer.

Pelvik Kaslar Maslar Derken Ataları Hatırlamak

Sosyal medyada sağlıklı yaşam tavsiyeleri arasında gezinirken, yeni bir buluş gibi sunulan o “mucize” hareketi görünce kahkahayı bastım. Karşımızda duran şey, bildiğimiz eski usul alaturka tuvalet oturuşu! Modern hayatın konforuna alışıp unuttuğumuz, ama aslında bedenimizin fıtratına en uygun pozisyonu, şimdi pilates hareketi diye yutturuyorlar.

​Eskiden evlerin başköşesinde yer alan o alaturka tuvaletler, meğer sağlığımızın gizli kahramanıymış. Şimdi alafranga rahatlığına alıştık, dizlerimiz bükülmesin, yorulmayalım diye en doğal ihtiyacımızı bile şekilden şekle girerek yapmaya çalışıyoruz. Tabi yaşlılarımızı ve sağlık durumu elvermeyenleri ayrı tutuyorum, ama sağlıklı bir bünye için o duruş şart.

​Hatta Japonlar konuyu aşmış; hem alaturka rahatlığını sunan hem de klozet konforunu koruyan harika bir tasarım geliştirmişler. Vücudu tam doğru açıyla eğen bu tasarım Türkiye’ye gelse kapışılır, ama eli kulağında görünmüyor. Gelirse de Japon mühendisliği bu, ucuz olmayacağı kesin!

​Sonuçta Amerika’yı tekrar keşfetmeye gerek yok; geçmişteki atalarımız ne yaptıysa %90 doğruymuş!

Geçmişin İncisi, Bugünü İnşa Etmek: Sankofa ve Özüne Dönüş Yolculuğu

Hayat bazen bize hep önümüze bakmamızı, arkamıza asla takılı kalmamamızı söyler değil mi? “Geçmiş geçmişte kaldı, önüne bak!” ezberiyle büyürüz. Oysa Gana’nın Twi dilinde öyle bir kelime var ki, bu ezberi nazikçe ama derinden sarsıyor: Sankofa.

​Görselde de görebileceğiniz gibi Sankofa, başını geriye çevirmiş, sırtındaki yumurtayı gagasıyla alan zarif bir kuş figürüyle temsil edilir. Kelime anlamı olarak da “Geri dön, ara, bul ve al” demektir. Bu, geçmişe takılıp kalmak ya da orada hapsolmak değil; aksine geçmişin omuzlarımızda bıraktığı tozlu raflardan, bugüne ve yarınımıza lazım olacak cevherleri toparlayıp yola devam etmektir.

​Düşünsenize, elinizde çok kıymetli bir yumurta var. O yumurta, geçmişte yaşadığınız acı-tatlı tecrübeleriniz, hatalarınız, başarılarınız ve öğrendikleriniz… Hani bazen “Keşke o hatayı hiç yapmasaydım” deriz ya, işte o hata bile aslında bugünkü bilgeliğimizin yumurtası. Günlük koşturmacalar içinde hepimiz bir şeyleri arkamızda bıraktığımızı zannederiz. Üniversitede yaptığınız o büyük sunum heyecanını hatırlayın; ilk başta ne kadar korkunç gelmişti değil mi? Ya da kalbinizin ilk kez kırıldığı o anı… O zamanlar dünya başına yıkılmış gibi hissedersin ama zamanla o acının seni nasıl da dönüştürdüğünü, bugünkü güçlü duruşuna ne kadar harç koyduğunu fark edersin. İşte Sankofa kuşu tam da bunu yapar: Başını eskiye çevirir, o tecrübeyi oradan nazikçe alır ve bugünkü yuvasına taşır.

​Geçmişi bir nehir gibi düşünebiliriz. Nehir sürekli akar gider, aynı suda iki kez yıkanılmaz. Fakat nehrin getirdiği tortular, kıyıda bıraktığı izler vardır. Eğer kıyıya vurmuş o sedefli taşları toplamazsak, ellerimiz bomboş yürürüz. Sankofa, bize zamanın tek yönlü akıp gitmesine rağmen bilincimizin çift yönlü çalışabileceğini fısıldar. Bazen durup arkaya bakmak bir zayıflık değil, yola daha sağlam basmak için bir “es” vermektir. Tıpkı mutfakta eski bir tarifi hatırlamak gibi; nerede hata yaptığını bilirsen, bu seferki kek kabartma tozunu tam kıvamında koyarsın. Hayat da böyle değil mi?

​Sankofa’nın o geriye dönüp bakan narin duruşu, insana istemsizce tasavvuftaki derin kavramları hatırlatıyor. Tasavvufta da insanın kemâle erme yolculuğu hep bir “özüne dönme” hikayesidir. Mesela “Nefsini bilen Rabbini bilir” düsturu tam da böyledir. İnsan dışarıda, gelecekte ya da sürekli koştuğu yarınlarda bir şey ararken kaybolur. Oysa tasavvufi bakışta “geri dönmek”, kişinin kendi içindeki âleme seyahat etmesidir. Tıpkı Sankofa kuşunun sırtındaki yumurtayı gagalaması gibi, derviş de kendi iç dünyasının katmanlarını aralar; geçmişteki hatalarını, nefsani oyunlarını ve yaşanmışlıklarını gözden geçirerek oradaki bilgeliğe ulaşır.

​Bir diğer derin öğreti ise “Elest Bezmi” ve vuslat anlayışıdır. Tasavvufta ruhlar, “Elestü bi-Rabbiküm?” (Ben sizin Rabbiniz değilim?) sorusuna “Belâ” (Evet, Rabbimizsin) diyerek cevap verdikleri o ezelî ahit anını unutmamakla yükümlüdür. Dünya gürültüsü içinde bu ahit unutulur gibi olur ama insan ömrü boyunca aslında hep o kökene, o aslî vatanına geri dönmeye çalışır. Sankofa’nın “Geri dön, ara, bul ve al” çağrısı, tasavvuttaki bu aslına rücu etme (özüne dönme) haliyle ne kadar da güzel örtüşüyor. Hani Yunus Emre “Bir ben vardır bende, benden içeri” der ya; işte sırtımızda taşıdığımız o geçmiş tecrübeleri toplamak, o içerdeki “benden içeri” olan hazineyi fark etmektir.

​Bugün, bu yazıyı okurken kendi hayatına şöyle bir başını çevirip bakmanı dilerim Sankofa gibi. Sırtında taşıdığın, belki de unuttuğunu sandığın hangi tecrübe seni bugünkü sen yaptı? Belki yıllar önce kaybettiğin bir iş, belki vazgeçtiğin toksik bir ilişki, belki de sabretmeyi öğrendiğin zorlu bir dönem… Geçmişten korkmayın, ondan kaçmayın. Onu küçümsemeyin de. Başınızı hafifçe geriye çevirin, oradaki kıymetli yumurtayı alın ve bugünün sepetine koyun. Nereye gidersen git, hangi yoldan yürürsen yürü; ne geçmişini unut ne de aslından kop. Çünkü yarın yola devam etmek için o tecrübeye, dünden çok daha fazla ihtiyacımız var.

Tabakhaneye Yetişenler Kulübüne Hoş Geldiniz

Yıllardır kullandığım ama hikayesini yeni öğrendiğim o meşhur deyim: “Tabakhaneye bok yetiştirmek!” Meğer bu işin geçmişi, ta Osmanlı’nın son dönemlerine dayanıyormuş. Eskiden derileri yumuşatmak için köpek dışkısı kullanılırmış ve bu işlem şehrin ta dışındaki tabakhanelerde yapılırmış.Dolayısıyla o koku ve telaşla okyanusları aşmak gerekiyormuş, işte bu deyim, günümüzdeki o gereksiz aceleciliğimize cuk diye oturuyor! Neyse ki 1920’lerde bu yöntem bitmiş de, biz sadece lafını taşımaya devam ediyoruz. Aceleci milletimin ürettiği bu güzide deyim’e eminim daha çok uzun yıllar sahip çıkmaya devam devam edelim.

Yüzü Kızaranların Dünyası: Utanç, Pusula ve Dönüş Yolu

Geçenlerde ekranımda öyle bir cümle belirdi ki, durup uzun uzun bakakaldım. Görselde aynen şöyle yazıyordu:

​“Dünyayı utanç kurtaracak. Yüzü kızarabilen insan, dönüş yolunu hâlâ biliyor demektir.”

Bugünlerde etrafa baktığımızda utancın adeta buharlaşıp uçtuğunu, yerine gürültülü bir pişkinliğin, “ne var bunda?”cı bir özgüven zehirlenmesinin geçtiğini görüyoruz. Oysa utanç, insanı insan yapan en zarif, en derin reflekslerden biri değil midir?

​Tarih kitapları sadece zaferlerin, taht kavgalarının ve yıkımların değil; aynı zamanda yüzü kızaranların, hatasını anladığında içindeki o sızıyı, o utancı onurlu bir dönüş biletine çevirenlerin hikayeleriyle doludur. Hatırla, antik Roma dönemini, felsefenin o köşe taşlarını ya da köklü medeniyetlerin inanç miraslarını…

Örneğin İslam kültüründe utanç kavramı, yani “haya”, imanın en temel özlerinden biri olarak kabul edilir. Peygamber efendimiz (s.a.v.), “Haya imandandır” buyurmuş mesela. Çünkü haya, insanın içindeki o manevi alarm sistemidir. Bir insan hata yaptığında, kul hakkına girdiğinde ya da Rabbine karşı kusur işlediğinde eğer kalbi sızlamıyor, yüzü kızarmıyorsa; orada manevi bir duyarsızlık, bir çölleşme başlamış demektir.

​İslam tarihinden ve tasavvuf geleneğinden baktığımızda da Hz. Adem’in hatasını anladığında duyduğu o derin mahcubiyet ve pişkinlikten uzak tövbesi, insanlığa bırakılmış en büyük dönüş yoludur. Hz. Ömer gibi adaletiyle tanınan bir halifenin bile halkın arasında eleştirildiğinde ya da bir yanlış yaptığını düşündüğünde yüzünün kızarması, o büyük gücün kibirden değil, incelikten beslendiğini gösterir. Tasavvufta nefis terbiyesinin en önemli basamaklarından biri de insanın kendi kusurlarını görüp utanç duyabilmesi, yani “nefsini ittiham edebilmesidir.” Yüzü kızaran insan, henüz vicdanının sesini susturmamıştır; ruhunun telleri hâlâ dışarıdan gelen rüzgarla titreşebiliyordur.

​Bugün ise ne yazık ki utancın unutturulduğu, hatta “ayıplandığı” tuhaf bir çağda yaşıyoruz. Sosyal medyada herkes haklı, herkes kusursuz, kimsenin eli ayağı titremiyor, kimsenin yanakları al al olmuyor. Hatalar bile birer PR malzemesine dönüştürülmüş durumda. Oysa yüzünün kızarması, insanın kendi içindeki o merhametli hakime karşı duyduğu mahcubiyettir.

​Eğer dünyayı bir gün bir şey kurtaracaksa, bu daha büyük teknolojiler, daha keskin kılıçlar ya da gürültülü sloganlar olmayacak. Dünyayı; yanlış yaptığında içi cız eden, bir başkasının hakkına girdiğinde ya da doğaya zarar verdiğinde yanakları utançtan al al olan o hassas insanlar kurtaracak.

​Çünkü yüzü kızarabilen insan, kaybolduğu ormanda eve giden patiği, yitirdiği pusulayı hâlâ biliyor demektir. O yüzden utancınızı ve hayânızı kaybetmeyin; o, insan kalabilmenin en güzel kanıtı.

Utanmak iyidir bu bakımdan. Hakkıyla utanan bir vicdan diliyorum hepimize.

Duvarlardaki Sessiz Çığlık: Peki Sen Şükredenlerden Misin?

“Sonra o da bana sordu; Peki sen şükredenlerden misin?”

​Aslında ne kadar sade, değil mi? Ama bir o kadar da ağır bir soru. Hayatın koşturmacası içinde, günlük telaşların ve bitmek bilmeyen dertlerin arasında kendimize sormayı en çok unuttuğumuz soru belki de bu.

​Hayat bize hep eksiklerimizi gösterir. Daha iyi bir iş, daha konforlu bir ev, daha hızlı bir araba ya da sadece yarının kaygısı… Gözümüz hep “olmayanlarda” takılı kalır. Elimizde olanların, nefes alabiliyor olmanın, sevdiklerimizin varlığının ya da sadece başımızı sokacak bir çatının altındayken içtiğimiz bir bardak sıcak çayın konforunu kaç kez fark ederiz? Çoğu zaman varlığın kadrini, ancak onu kaybettiğimizde anlarız. İşte duvardaki o yazı, tam da bu körleştiğimiz anlarda yüzümüze sert ama şefkatli bir tokat gibi çarpar.

​Asıl şükür, işler belalardan sıyrıldığımız zaman söylediğimiz şükür değil. Her şey iyi giderken, her şey rutinken, normalken söylediğimiz şükür. Çünkü bir belanın defni ya da bir kaza sonrasında atlattığımız her badirede zaten şükrediyoruz. Ama önemli olan, o normal zamanda önemsemediğimiz, rutin anlarda şükrü her zaman görev edinmek.

​Şükretmek, sadece her şey güllük gülistanlıkken “Çok şükür” demek değildir bence. Asıl şükür, fırtınaların ortasında savrulurken bile “Hâlâ umudum var, hâlâ ayaktayım” diyebilmektir. Hayatın getirdiği yükler omuzlarımızı ezdiğinde, bardağın boş tarafına bakmaktan vazgeçip doluya ya da hiç değilse damlalara odaklanabilme becerisidir.

​Aynı zamanda şükretmek bize Allah’tan ümit kesilmeyeceğini de gösterir. Çünkü inanan bir insan hiçbir zaman Allah’tan ümidini kesmez.

​O yüzden, bugün bu yazıyı okurken ya da biri sana bi an sorarsa, küçük bir mola ver ve kendine aynı soruyu sor:

​Gerçekten şükredenlerden misin?

​Belki de her şeyi akışına bırakıp, sahip olduğumuz küçük güzelliklere “İyi ki varlar” deme vaktimiz gelmiştir. Kim bilir?

Alışılagelmiş Kalıpların Dışında: Doğanın Beklenmedik Zehirli Sırları

Elhamdülillah, Yüce Rabbimiz bu kainatı var ederken her bir canlıya ayrı bir sanat, ayrı bir koruma mekanizması ve bambaşka bir hikmet lütfetmiş. Evrenin derinliklerini inceledikçe, “Allah’ım sen ne büyüksün, ne yücesin!” hayretini ve hayranlığını kalbimizin en derinlerinde hissetmemek mümkün mü?  Uzun yıllar boyunca bilim insanları, zehirli olma özelliğinin sadece sürüngenlerde, kurbağalarda veya deniz canlılarında bulunduğunu zannederdi ve bize de böyle öğrettiler, Kuşlar aleminde  böyle bir tehlikenin varlığı akıllara dahi gelmemişti. Ancak 1989 yılında Yeni Gine’de yapılan bir araştırma sırasında yaşananlar, bu ezberleri tamamen bozmuş. Bölgede araştırma yürüten bir bilim insanı, ağlara takılan bir kuşu kurtarmaya çalışırken elini çizdirmiş ve refleks olarak parmağını ağzına götürdüğünde dudaklarının uyuşmaya başladığını fark etmiş. Sonrasında yapılan incelemeler sonucunda, zehirli olduğu bilimsel olarak kanıtlanmış. Pitohui kuşunun tüylerinde ve derisinde bulunan zehir, zehirli ok kurbağalarında bulunan batrakotoksin maddesinin aynısıdır. Bu son derece güçlü nörotoksik zehir, kuşun kendi bünyesinde üretilmez; doğadaki zehirli böcekleri tüketerek vücudunda depoluyorlarmış. Kuşa nakşedilen parlak turuncu ve siyah renkler ise, yırtıcılara karşı “beni yeme, zehirliyim” diyen uyarı levhalarıdır. O’nun yarattığı her şeyde nice sırlar, nice hikmetler ve mucizeler saklı..

O zaman finalde ne diyelim ; Suphanallah, Elhamdülillah, Maşaallah..

Yapay Zeka mı, Telefonda Biri mi? İroni Dolu Yeni Dünyamız

Az önce aynı mekanda az uzakta olan bir arkadaşımın telefonla konuştuğunu fark etmediğim için “Ne yapıyorsun?” diye sorduğumda, o da bana “Telefonla konuşuyorum” dedi. Eskiden bu cümle, telefonu sadece bir araç olarak kullanıp başka biriyle sohbet ettiğimizi anlatırdı. Ancak bugün yapay zeka ve sesli asistanlar sayesinde telefonla doğrudan sohbet edebiliyoruz. Şimdi şu ironik soru akla geliyor: Telefonun kendisiyle mi konuşuyorsun, yoksa telefonda başka biriyle mi? Öyle bir zaman ki, telefon dile gelmiş, artık bizle sohbet edebiliyor. Tabii sohbet eden yapay zeka ama o sesi bize aktaran cihaz yine bir cep telefonu. Ne kadar ironik, “telefonla konuşuyorum” demek artık hem insanla hem de yapay zekayla konuşmayı kapsıyor. Belki de günümüzde, karşıdaki insanla konuşan biri bunu özellikle belirtmek zorunda kalacak: “Telefonda biriyle konuşuyorum.” Çünkü aksi takdirde, yapay zekayla dertleştiğiniz düşünülebilir. Ya da bu benim gereksiz ince fikirliliğimden kaynaklanmış olabilir. Evet evet! benim kuruntum bu :/

Aynaya Bakma Cesareti: Suçu Sosyal Medyaya Atıp Temiz mi Çıkacağız?

​”Sosyal medya ahlakımızı bozuyor.”

​Cümleyi kurması ne kadar kolay, değil mi? Klavyenin tuşlarına basıp birkaç saniyede bütün günahı bir algoritmanın, akışın, koda sıkıştırılmış ekranların sırtına yükleyiveriyoruz. Çok konforlu bir kaçış yolu bu. Çünkü suçlu sosyal medya olunca, biz sütten çıkmış ak kaşık kalıyoruz. Öyle mi gerçekten?

​Peki, durup da elimizdeki verilere, somut gerçeklere baktık mı hiç? Sosyal medya ne yapıyor da bizi bu kadar kolay “bozuyor”?

​Algoritmalar bize bilmediğimiz bir şeyi mi fısıldıyor, yoksa içimizde zaten var olan ama toplum baskısıyla ya da korkuyla halının altına süpürdüğümüz arzuları, zaafları ve öfkeleri mi önümüze seriyor? Ekran bize yabancı bir virüs mü enjekte ediyor, yoksa sadece bizim en ham, en filtrelenmemiş hallerimizi bize ayna gibi geri mi yansıtıyor?

​Aslında mesele şu: Sosyal medya bir zehir değil, sadece çok keskin bir ayna. Ve biz, o aynadaki görüntümüzü beğenmediğimiz için aynayı suçluyoruz.

​Bir düşünün; iftira atmak, linç etmek, gıybet etmek, başkalarının hayatını röntgenlemek, kıskançlıktan çatlamak ya da her şeye herkesten çok bildiğini iddia ederek atlamak yeni icat edilen dijital hastalıklar mı? Tabii ki hayır. Bunlar bin yıldır insan doğasının en karanlık, en sinsi köşelerinde zaten var olan şeylerdi. Sosyal medya sadece bunlara otoyol döşedi, hızı artırdı ve işimizi kolaylaştırdı. Eskiden mahalle kahvesinde ya da sokak dedikodusunda kalan o zehir, bugün bir tuşla milyonlara ulaşıyor hepsi bu.

​Yani günah keçisi aramak işin en kolay kısmı. Asıl soru şu: Sosyal medya bizi mi bozuyor, yoksa içimizdeki bozukluğu en çıplak haliyle yüzümüze mi vuruyor?

​Tetiği çeken silah mı, yoksa parmağı o tetikte tutan iradesizlik mi?

​Sıra sende; bu aynaya daha yakından bakmaya cesaretin var mı?

İyiliğin Kalbine Yolculuk: Adı İhsan, Kendi Kayıp

İhsanın ne demek olduğunu biliyor musun? Yani bir ismin dışında, evet ihsan bir isim ama aynı zamanda iyilik demek. Gün içinde, hayatımızın akışında, belki de hiç duymadığımız bir kelime ihsan… Biliyorum, ilk duyuşta biraz ağır ve ciddi gelebilir ama aslında tamamen samimiyetle ilgili. İnancımıza göre ihsan, her yaptığını Allah görüyormuşçasına özenle ve güzelce yapmaktır; yani sadece ibadetleri değil, sokaktaki bir kediye yardım ederken bile aynı hassasiyeti taşımaktır.

​Peki, neden etrafımızda bu kadar ihsanı eksik insan görüyoruz? Çünkü bazen şekilsel şeylere çok takılıp işin ruhunu, o samimiyet kısmını unutuyoruz. Oysa gerçek ihsan, bizim çabamızın ötesinde Allah’ın bize verdiği bir lütuftur; O kalbi güzelleştirdiği zaman, ihsan da doğal olarak hayatına yansır.

​İşte tam bu noktada o ironi devreye giriyor. Bazen sadece adımız İhsan oluyor ya da yaptıklarımızı sadece şeklen yapıyoruz. O zaman işte o güzellik kayboluyor, tabelada var olan şey vicdanımızda bulunmuyor. Gerçek ihsanı yaşamak istiyorsan, o ruhu kaybetmemeli, her anını bir ibadetmiş gibi samimiyetle doldurmalısın.

​Kısacası, mesele sadece bir kelime söylemek ya da görev icabı hareket etmek değil. Kendine şu soruyu sorabilirsin: “Benim ihsanım sadece bir etiket mi, yoksa kalbimde yaşayan o samimi duygunun bir yansıması mı?” Gerçek ihsan, o samimiyeti koruduğun sürece hayatında parlamaya devam eder bence..

Balon Patlarken: İlgi Borsasının Çöküşü

​İlgi borsasındaki devasa balonu artık hepimiz görüyor ve uçururuyoruz. Dijital çağın modern insana oynadığı en büyük oyun. Ekranlar kararıp borsa kapandığında, elinizde kalan tek şey sıfırlanmış bir portföy ve gerçek bir bağın yokluğu değil mi?  Gerçek zenginlik, spekülatif beğenilerde değil; karşınızdakinin gözünde görebileceğiniz o saf ve karşılıksız dikkatten ibaret.

​Bu piyasada herkes birer spekülatör; elindeki kısıtlı sermayeyi (sevgisini, zamanını, dikkatini) en yüksek kârı getirecekmiş gibi gösterilen sahte profillere yatırıyor. Algoritmaların yarattığı bu yapay ekosistem, bireylere her an “daha iyisini” alabilecekleri hissini vererek onları kronik bir tatminsizliğe sürüklüyor.

​Ancak borsa kapandığında, yani dijital dünya sükûnete erdiğinde gerçeğin sert duvarıyla çarpışıyoruz. Vitrindeki o pırıltılı mankenlerin gerçek hayatta birer karşılığı olmadığını, kelebek ömürlü flörtlerin ruhu doyurmaya yetmediğini, eldeki portföyün ise aslında koca bir sıfırdan ibaret olduğunu çok geç fark ediyoruz.

​Bu çöküşten kurtulmanın tek yolu, eldeki hayali hisseleri tasfiye etmekten geçiyor. İnsanı asıl zenginleştiren şey; borsadaki anlık dalgalanmalar, ucuz beğeniler veya sahte “alfa” kibrinin yarattığı sanal ihtişam değildir. Aksine gerçek zenginlik, dijital gürültüyü susturabildiğimizde ortaya çıkar:

​Karşınızdakini bir yatırım aracı olarak değil, kusurlarıyla bir insan olarak görebilmek,

​Ekranın o soğuk ışığından kaçıp, yanınızdakinin gözündeki o saf ve karşılıksız dikkate sığınabilmek,

​Hayatın akışını piksellerle değil, yaşanan anın samimiyetiyle ölçmek.

​İlgi borsasının manipülatif çarkları dönmeye devam edebilir; ancak bizim bu oyuna alet olmak zorunda değiliz. Balon patladığında geriye kalan enkazdan kurtulmanın tek çaresi, sanal cüzdanlarımızı bir kenara bırakıp gerçek dünyanın saf topraklarına adım atmamız..

​Çünkü hayat, borsanın kapalı olduğu Pazar günlerine benzer; ekranlar karardığında ne endeks kalır ne de spekülasyon. Elinizde kalan tek şey, kalbinizin gerçekten attığı yerdir. Kalbinizin nerede attığını biliyorsanız orada kalın bence

Sineklerin Efendisi: İnsanoğlunun Büyük Çelişkisi veya Kaptan-ı Derya Kompleksi

Mevlana’nın bir sözü var ;

“Eşek sidiğindeki saman çöpüne konup kendini Kaptan-ı Derya sanan sinek “

Gelin biraz bizden yani kendini her haltın zirvesine koyan insan türünden  konuşalım; Ay’a giden, atomu parçalayan ama hala otel odasındaki klimalı havayı beğenmeyip cam açmaya çalışan o muazzam varlığı…

​Dışarıdan bakıldığında harika bir biyolojik mühendislik harikasıyız değil mi? Bilimsel makaleler yazar, galaksiler arası seyahatler planlar, devasa metropoller inşa eder. Ancak bu görkemli cümlenin arkasında, kendi yarattığı kaosun içinde kaybolmuş minik bir panik atak tablosu yatar.

​İnsanoğlu evrenin merkezinde olduğuna öylesine inanmıştır ki, dünyadaki diğer tüm canlıların sadece onun keyfi için var olduğunu düşünür. Ormanları yok eder, denizleri çöp kutusuna çevirir, sonra da pazar sabahı balkona çıkıp “Ah doğa, ne kadar da huzurlu” diye kahve yudumlar. Kendi elleriyle betona boğduğu dünyada, saksıda menekşe yetiştirip “Yeşeren doğayla kurduğum tinsel bağ” diye paylaşım yapar. Evindeki kedinin köpeğinkölesi olduğunu kabullenmek istemez; kedisi ona sadece bir “bakıcı” muamelesi yaparken, o kendini “evcil hayvanımın sahibiyim” diye kandırır.

​Sosyal medyada herkes birer yaşam koçu, herkes birer vizyoner, herkes anın tadını çıkarabilen birer zen filozofu sanki. Gerçek hayatta ise sabah alarmına söverek uyanan, işe yetişmekten bıkmış, kahvesi dökülünce dünyası yıkılan varlıklarız biz. İnsanoğlu hayatı bir Instagram filtresinden ibaret sanır. İçeride ruhsal fırtınalar koparken, dışarıya “Gelişiyorum, dönüştüm, çok şükür dengedeyim” pozu vermek zorunlu mesai gibidir. Mutsuz olmaya bile tahammülü yoktur; mutsuzsa hemen bunu “kişisel gelişim sürecinin sancılı bir evresi” olarak pazarlamaya çalışır.( komiktir)

​”Zaman çok değerli, anı yaşayın” mottosunu dillerinden düşürmezler ama internetteki video yüklenme süresi biraz uzasa dünyaları başlarına yıkılır. Geleceğe yatırım yapmak için kırk takla atarlar, emeklilik hayalleri kurarlar ama bugünü yaşamayı hep unuturlar. Yarın ne yiyeceğini düşünmekten, bugün tabağındakinin tadını çıkaramazlar.

​Özetle…

​İnsanoğlu; büyük iddiaların, küçük hesapların ve devasa çelişkilerin ortasında salınan sevimli ama tam teşekküllü yürüyen bir krizdir. Sağı solu belli olmaz. Kendini dünyanın hakimi sanır ama geceleri odadaki tek bir sivrisinekle baş edemez.

Kibirle süper egosunun catışma hızını yarıştırır. Kendini bir şey sanır. Ama keyifle götürdüğü pizzanın bir parçası boğazına kaçsa, en yakınındaki bir insana bana hemlich manevrası yap der gibi kendi sırtını yumruklar 🙂

Acizdir bilir ama kabullenmeye g*tü yemez. Ah şu kibir yok mu? Bitmez bitemez..

Binlerce Senden Hangisi?

Bir insanın hayatı boyunca ortalama 80.000 insanla karşılaştığı söylenir. Ancak bu devasa sayının içinde kimlerin hayatında kahraman, kimlerinde kötü karakter, kimlerinde ise yalnızca bir zamanlar tanınan, sıradan bir isimden ibaretsin? Peki üstlendiğin roller ve statüler bu algıyı nasıl şekillendiriyor? İnsanlar seni sadece bu kimliklerin üzerinden mi tanımlıyor?

Bu soruların belki yüzlerce farklı cevabı var.

Ancak bir gerçek var ki, ​bu hayatın tuhaf tarafı, kendini onların gözleriyle asla göremeyecek olman. Carl Jung’un dediği gibi, başkalarında gördüğün her şey aslında kendi algının bir yansımasıdır. Bizler de onlar için yalnızca kendi zihinlerinde yarattıkları imgelerden ibaretiz.

​Yokluğunun nasıl hissedildiğini veya yıllar sonra seninle ilgili hangi cümlenin kurulacağını hiçbir zaman bilemezsin. Senin için sıradan olan bir an, başkasının hayatında derin izler bırakmış olabilir.

​Ancak bütün bu hikayelerin toplamı sen değilsin; çünkü herkes senin sadece bir parçanla karşılaştı. Carl Rogers’ın dile getirdiği gibi; kişi kendisini olduğu gibi kabul ettiği an, ancak o zaman değişmeye başlayabilir.

​Galiba kendin olmak, herkese aynı insan olmaya çalışmayı bırakmak. Nietzsche ne diyordu bu konuda ;  Asıl mesele kendi hayatımızın mimarı olup kendi özgünlüğümüzü inşa etmektir.

Peki bu inşaaya başladın mı? Yoksa başlamaya daha ciddi bir gereksinim duyacağın günleri mi bekliyorsun?

Otoparkın Sonu: Lunaparkta Fazla Mesai Yapanlara Notlar

Kardeşim, altı üstü bir lunapraktayız; ama öyle bir kaptırıyoruz ki kendimizi, sanırsın parkın tapusunu üzerimize yapmışlar.

​Sabah kalkıyorsun, koşturmaca başlıyor. Biri seni sollamış, öbürünün bilet sırasını kapmış; elinde pamuk şekeriyle ağlayan çocuk gibi dünyayı başına yıkıyorsun. Sanki o dönme dolap hiç durmayacak, sanki biletin süresi dolmayacak! Halbuki oyunun kuralları baştan belli: Çıkışta herkes aynı kapıdan çıkacak. Duvar ne güzelle özetlemiş: “FAZLA DA KAPTIRMA KENDİNİ, YOLUN SONU BELLİ…”

​Hayat dediğin, limana uğramadan geçen üç günlük bir gemi yolculuğu. Kimi güvertede en lüks şezlongu kapacağım diye saç baş yoluyor, kimi kompartımandaki yerini beğenmeyip camı çerçeveyi indiriyor. Biri sana yamuk yaptı diye okyanusun ortasında birbirinizi denize atmaya çalışıyorsunuz. Ya, gülüm, alt tarafı biletli yolcusun! Gemi battıktan sonra VIP kabinde kalmışsın ya da ambarın dibinde yatmışsın, ne fark eder? Son liman aynı: Toprak!

​Bak şu saksılara; adam ayçiçeği tenekesini kesip içine sardunya dikmiş. Teneke paslı, toprak kıt ama çiçek yine de açmış. Biz ise ömrümüzü “acaba marka ayakkabım göründü mü, acaba caka satabildim mi?” diye parlatmaya çalışarak harcıyoruz.

​Ölüm dediğin o soluk, keskin viraj gelip çatınca, ofisteki o çok “hayati” Excel tablonun da, trafikte kornaya basmaktan moraran yüzünün de bir hükmü kalmıyor. O yüzden, rölantiye al biraz. Direksiyonu ölümüne sıkma. Nasıl olsa herkes aynı son durağa varacak; bari yol üstündeki manzaraya bak, tenekedeki çiçeğin kokusunu içine çek, çok da gaza gelme!

Kötülüğün Görünmez, Belki De Önemsizleştirilen Şeffaflığı

Kötülük, nadiren bir surete bürünür. Genellikle bir fısıltıdan azıcık daha fazlasıdır. Bir bakıştır, bir ihanettir. Zamanla hiç kimseye fark ettirmeden kök salar.

​Kötülük dediğimiz şey, öyle filmlerdeki gibi devasa bir canavar falan değil aslında. Genelde bir fısıltıdan azıcık daha fazlası; gözden kaçan bir bakış, ufak bir ihanet belki de. Tarihte gördüğümüz o büyük felaketler bile hep bu küçük ödünlerle başlamadı mı zaten? Mesela Hannah Arendt ne güzel söylemiş; kötülüğün sıradanlığı diye bir şey var. İnsanın sorgulamadan, sanki işini yapıyormuş gibi kötülüğü benimsemesi ya da o en sinsi haline gelmesi işte. C. S. Lewis de farklı düşünmüyor hani; kötülüğün en parlak maskesi o pürüzsüz gidişi, cahilce hırslar veya kibirle beslenen o tehlikeli yakıt.

​Bazen de kötülüğü yumuşatıyoruz, “İnsandır, beşer şaşar” diyerek bahanelere sığınıyoruz. Ama gerçek af, samimi bir pişmanlığı gördüğümüz an devreye girer. Pişmanlık o kökleri söküp atabilir, yoksa af sadece sessiz bir kabulleniş olur. İçimizdeki denge də sabit bir yüzde değil; bazen tamamen karanlıkta kaldığımızı hissettiğimiz o anlarda, her eylemimizle dengeyi yeniden kurmaya çalışıyoruz. Sonuçta iyilik de kötülük də bulaşıcı, önemli olan niyet. Samimi bir duruş, doğru inanç, bizi doğru insanlara götüren tek yol.

Kolay Kazanç İllüzyonu ve Sınıfsal Uçurum

İnternette gezinirken Eduardo Galeano’nun o vurucu sözüne denk geldim: “Üst sınıf istatistiklerle oynuyordu, orta sınıf borsada oynuyordu, alt sınıf ise spor toto oynuyordu.” Bu cümle, sadece bir dönemin değil, sanki tarihin başından beri var olan o sarsılmaz sınıfsal uçurumun adeta bir özetiydi.

​Bir an, gözlerimin önüne insanlık tarihinin o bildik piramidi geldi. Piramidin en sivri, en dar tepesinde sayıları bir elin parmaklarını geçmeyecek kadar az olan o zengin sınıf oturuyor. Onlar, hayatı bir satranç tahtası gibi görüp, rakamların ve istatistiklerin soğuk diliyle kurallarını koyuyorlar.

​Hemen altındaki daha genişçe katmanda, hırsın makul sınırlarında gezen orta sınıf bulunuyor. Onlar borsanın iniş çıkışlı dalgalanmalarına tutunarak ya da riskleri göze alarak o konforlu ya da zahmetli hayatlarını sürdürmenin peşindeler.

​Fakat piramidin tabanına, o en geniş, en alt katlara baktığınızda ise insan nüfusunun ezici çoğunluğunu, yani o kaderini şansa, hayallere ve küçük hedeflere bağlamış, geçim mücadelesiyle yorgun düşmüş kitleleri görüyorsunuz. Hayatlarımızı, birkaç kupona, haftalık loto biletlerine yatırıp, ufacık ihtimallerle büyük dünyalar kurma yanılgısı aslında bu toplumsal yapının en trajik hikayesini anlatıyor. Tarih boyunca bu çark hiç değişmedi. Eski Roma’da gladyatör oyunları, halkın dikkatini geçim derdinden ve adaletsizlikten uzaklaştırıp sadece bir günün heyecanına kilitleyen bir uyutma aracıydı. Sanayi Devrimi ile birlikte bu kez fabrikalardaki o ağır çalışma şartları ve sefalet, insanları mucizevi bir çıkış yolu aramaya zorladı. Piyango biletleri veya çeşitli şans oyunları, bu çıkmazın içinde kaybolan ruhlara sunulan sahte birer umut ışığı haline geldi. Bugün ise bu dijitalleşip karmaşıklaşan dünyada, o eski oyunlar yerini daha hızlı, daha parlak ama yine aynı amaca hizmet eden sanal platformlara bıraktı. Ancak değişmeyen tek şey, piramidin altındakilerin, o hayal kırıklığıyla dolu döngüyü, daha büyük bir hızla, daha büyük bir hırsla yaşamaya devam etmesi..

Rısk endişesi, başka fakir toplumlarını nasıl etkiliyor bilmem ama bu milletin inançlı insanlarına hiç yakışmıyor.

Antony’nin İtirafı: Akıldan İmana 50 Yıl Sonra Gelen Teslimiyet

Antony Flew’u tanıyor musunuz? Kendisi dünyada neredeyse ateizmin en büyük savunucularından biriydi, hatta ateizmin kitabını yazan adamdı diye bilinir. Elli yıllık ateist kimliğiyle bilinen ve 2010’da vefat eden Antony Flew’un kaleme aldığı “Yanılmışım Tanrı Varmış” kitabı, bence günümüz dünyasındaki sekülerizm tablosunu anlamak için kritik bir örnek. Modern hayatın getirdiği sekülerleşme dalgası, birçok insanın inancı sorgulamasını, inananların yaptığı yanlış davranışlara bakarak dinden soğumasını veya temel dini eğitimden mahrum büyümesini tetikliyor. Bence asıl mesele, kibrin ve gururun ötesine geçebilmekte. Çocukların ergenlik dönemlerinde bu akımlara kapılmaması için okul müfredatında veya din derslerinde bu tür ibretlik hayat hikayelerinin anlatılması kesinlikle şart. Hem inanç süreçlerindeki teslimiyet ve samimiyet, hem de yaşanılan hayatın doğruluğu, insanda inancın sürekliliğini belirleyen en temel unsurlar haline geliyor. Sonuç olarak, inanç yolculuğu, mantığın ötesine geçen derin bir teslimiyeti ve kalbi bir uyanışı gerektirir, tıpkı Antony’de olduğu gibi. Bence bu kitap, arayışta olan veya yeni bakış açıları kazanmak isteyen herkese, özellikle de ateistlere mutlaka okunmalı ve tavsiye edilmeli.