Fani Bir Dünyada Eşya Savaşları

Bugün internette önüme düşen bir görüntü karşısında cidden içim acıdı, üzüntüden ne diyeceğimi bilemedim. Bursa’da bir alışveriş merkezinde, kamp sandalyeleri 100 liraya düşmüş. Tabii buna indirim denirse… İnsanlar adeta aç kalmış gibi, bir yudum su için ölüm kalım savaşına girer gibi kontrolden çıkmışlar. Oradaki arbedeyi, o izdihamı izlerken insanın insanlığından utanası geliyor.

​Duruş, karakter, erdem… Hani insanda olması gereken en temel, en güzel hasletler nerede kaldı?

​Şu sahip olma güdünüzün sizi düşürdüğü acziyete bir bakın. Diyelim ki o sandalyeyi o meydan savaşından galip çıkıp 100 liraya aldınız; elinize ne geçecek? O anlık hırsın tatmini bittikten sonra, o eşyanın getirdiği mutluluk kaç gün sürecek Allah aşkına?

​Ne yazık ki bugün insanlar, eşyanın getirdiği geçici mutluluğa bel bağlamış durumda. Ruhunu, onurunu ve huzurunu üç kuruşluk indirimli eşyalara kurban eden herkese sadece üzülüyor, Allah’tan hidayet ve erdem diliyorum. Çünkü farkında değiliz ama asıl kaybettiğimiz şey o sandalye değil, insanlığımız.

​Aslında derinlemesine düşündüğümüzde, bu çölleşmiş ruhların tek bir şeye ihtiyacı var: Bu dünyanın son olmadığını öğretmek ve bunu kalben idrak ettirmek. İnsana bu dünyanın fani olduğunu, hırsın insanı ne kadar küçülttüğünü ve asıl zenginliğin erdem olduğunu hatırlatmadığımız sürece bu manzaraları daha çok izleriz.

​Eşyanın kölesi değil, hakikatin yolcusu olabildiğimiz günler dileğiyle…

Testere İzi: Hayatın Çiziklerine Akılcı Yaklaşım

​İnsanoğlu tuhaf bir varlık. Biz insanlar garip yaratıklarız; acının kaynağıyla değil, kendi zihnimizde yarattığımız fırtınayla meşgulüz.

​Hayatın akışı içinde karşımıza çıkan ufak bir pürüzü, küçük bir engeli ele alalım. Mantıklı olan onu aşıp yolumuza devam etmektir. Fakat biz ne yaparız? O engeli alır, hayatımızın merkezine oturtur, onunla kavga etmeye başlarız.

​Tıpkı testerenin dişine yanlışlıkla takılıp, öfkesinden deliye dönerek onu ısırdıkça kendi kanını döken o yılan gibi. Yılanın derdi testereyi yok etmek değildir ama öfkesi gözünü öyle bir kör eder ki, canını yakanın kendi hamlesi olduğunu görmez.

​Ya da bir gün bir yaranın acısıyla dehşete kapılıp, soluğu tükenene kadar koşmakta bulan, sonunda da kendi bacağını kıran o zavallı at gibi. Korku ve panik, bizi uçuruma koşmaya zorlar; oysa bazen yapılması gereken tek şey, durup nefes almaktır.

​Günlük hayatımızda sürekli bu döngüyü tekrarlayıp duruyoruz. Trafikte önümüze kırılan bir araca hakaretler yağdırmak, iş yerinde haksız bir eleştiriyi günlerce kafaya takıp huzurumuzu kaçırmak, yahut gururumuz uğruna en değerli ilişkileri bir çırpıda silip atmak… Hepsi, kendimizi o görünmez testereye doğratmaktan farksız.

​Vahşi At Etkisi, bizi bu kısır döngüden çıkmaya, yani durup derin bir nefes almaya davet ediyor. Bir dahaki sefere öfkeyle dolup taştığınızda kendinize şu soruyu sorun: Ben şu an çözümün bir parçası mıyım, yoksa kendi yaramı kaşıyan o vahşi at mıyım? Belki de en gerçekçi zafer, elindeki kılıcı indirip, o acı veren testerenin yanından usulca geçip gidebilmektir.

​vahşi at etkisi, öfke kontrolü, kişisel gelişim, testere metaforu, tepki, huzur, farkındalık, stres yönetimi, psikoloji, denge.

Dünya Yalan, Beğeniler Gerçek: “Aman Boş Ver” Diyerek Hırslanma Sanatı

Bu dünyanın ne kadar boş olduğunu anlatan Kur’an’daki Hadîd Suresi’nin 20. ayetiyle başlayalım:

​“Dünya hayatı ancak bir oyundan, bir eğlenceden, bir süs ve gösterişten, aranızda bir övünmeden, mal ve evlatta çokluk yarışından ibarettir…”

​Hadîd Suresi’nin bu derin uyarısı, hayatın geçici cazibesini ve oyalayıcı yönlerini gözler önüne seriyor. Eskiden kabileler mallarıyla yarışırken, bugün bu yarış metrekareleri büyüyen evlerde, son model araçlarda ve sosyal medyadaki beğeni sayaçlarında yaşanıyor. Varlığımızı, başkalarının onayına bağlamış durumdayız.

​Oysa ayet, bu geçiciliği muazzam bir benzetmeyle yüzümüze çarpar: Tıpkı toprağa düşen yağmurun yeşerttiği, çiftçiyi sevindiren ama bir süre sonra sararıp çer çöp olan o bitki gibi… Gençliğimiz, hırslarımız, “ulaşılmaz” sandığımız hedefler… Hepsi zamanın elinde eriyip gidiyor. En büyük yanılgımız da bu; geçici olanı kalıcı, oyuncağı gerçek sanmak.

​Peki, dilimize pelesenk olan “aman boş ver, üç günlük dünya” sözünün altını nasıl dolduruyoruz? Çoğu zaman bu cümle, sorumluluklardan kaçmanın ya da hırsları meşrulaştırmanın maskesi haline geliyor. Kendimizi kandırıp kandırmadığımızı anlamanın yolu, “değmez” dediğimiz durumlar karşısındaki tutumumuz. Eğer bir yandan dünyanın geçici olduğunu söyleyip, diğer yandan hırsla tüketmeye devam ediyorsak, samimiyetimizi sorgulamamız gerekir. Yani bir çeşit kendini kandırma.

​Bu sorgulamayı derinleştirmek için, alışkanlık haline getirdiğimiz o “boş ver” cümlelerini bir durdurup, hayatımızın merkezine neyi koyduğumuza baksak mı? Her akşam başımızı yastığa koyduğumuzda, “Bugün peşinden koştuğum ne, yarına benimle gelecek mi?” sorusunu sorabilmek, hayatın gerçek doğasını hatırlatacak tefekkür alanları yaratmak şarttır.

​Son olarak, ölüm fikrini de bir korku kaynağı olarak değil, hayatı anlamlı ve ciddiye alınır kılacak bir pusula olarak görmek, bizi o sahte “boş ver” rehavetinden uyandırabilir. Günün sonunda baki kalan, kimin neye sahip olduğu değil, kalbimizde taşıdığımız niyet ve geride bıraktığımız huzurdur. Belki de biraz yavaşlayıp, asıl kalıcı olanı hatırlamanın vakti gelmiştir.

Kalbim Temiz”ciye Küçük Bir Uyarı: Sevdiğin Gibi Yaşarsın

Şöyle bir etrafa bakıyorum da, bazen “Neden böyle oldu?” diye soruyoruz ya hani… Cevabı çok uzağımızda değil aslında. Osman Nuri Topbaş’ın pek manidar dediği gibi: “İnsan muhabbet duyduğu kişinin kaderinden pay alır”.

​Ne de güzel özetlemiş işin özünü. Hani hep derler ya “Bana arkadaşını söyle, kim olduğunu söyleyeyim” diye; bu iş biraz onun da ötesinde. Arkadaş dediğin geçici, ama muhabbet dediğin kalbî bir tapu.

​Kime gıpta ediyorsun? Kimin hayatına imreniyorsun? Gönlünü hangi ekranın, hangi figüranın önüne seriyorsun? İşte bütün mesele bu.

​Hani biz çok akıllıyız ya, bayılıyoruz popüler olanları, daldan dala konanları alkışlamaya. Sonra da hayatımız niye bir romandan fırlamış gibi dramlarla dolu, oturup şaşırıyoruz. Şaşırmayalım azizim. Sevdiğin adamın, hayran olduğun zihniyetin kaderi rüzgar gibi esip gelip senin de kapını çalıyor çünkü. Adam lüksün, şatafatın peşinde koşarken sen ekran başında kalbini bırakıyorsan, o hikayenin sonundaki manevi fırtınadan payını almamak gibi bir lüksün kalmıyor.

​Bizim inancımızda sevgi öyle bedava bir duygu değil. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) ne demiş: “Kişi sevdiği ile beraberdir.” Ah, ne şahane bir müjde! Ama bir o kadar da ironik bir uyarı. Sen kalkıp kalbini hakikate sırtını dönmüş, dünyayı put edinmiş insanlara kaptır, sonra da “Ya ben niye manevi olarak bu kadar kurudum, huzuru niye bulamıyorum?” diye hayıflan. E, gülü seven dikenine katlanır misali; sevdiğin adamın kaderindeki o manevi çölleşme de bir şekilde senin de hissene düşüyor işte.

​Hani derler ya, “Benim kalbim temiz, kimseye kötülüğüm yok” diye. Kalp temiz olmasına temiz de, kapısı kime açık? Gönül hanına kimleri misafir ediyorsun? Bir bak bakalım içeriye.

​Kısacası; gönlünü kime verdiğine dikkat edeceksin bu hayatta. Yoksa ömrün, başkasının yazdığı yanlış bir senaryonun figüranlığıyla geçer de ruhun duymaz.

​Sen en iyisi mi, kalbinin pusulasını biraz hakikate, biraz ehline çevir. Bakarsın onların niyetinden, onların duasından sana da güzel bir kader payı düşer.

Dokuz Yaşımda Bir Kırılma Noktası: Cevad Prekazi

Dokuz yaşında, babasının etkisiyle sarı lacivert renklere boyanmış dünyamda, Rıdvanların, Oğuzların ve Aykutların dönemini yaşıyordum. Gerçi her erkek çocugu babasının metazorisi ile takım tutmaz mı? Neyse..

Kalede devleşen Tony Schumacher kahramanımdı. O zamanlar tek kanalın, TRT’nin ve MacGyver dizisinin heyecanından Red Kit ve He-Man’in maceralarına daldığım çocukluk dünyamda, mahalledeki hafriyatçının iş yeri bahçesine kurduğu 51 ekran tüplü televizyon her şeyi değiştirdi.

​Galatasarayda tek bildiğim futbolcu Tanju idi; o da yaptığımız tek kale maçta, rakip çocuk forvet, her gol attığında “Tanju, Tanju!” diye bağırdığı için aklımda kalmıştı.

​Fakat o gün, Şampiyon Kulüpler Kupası yolundaki o tarihi Monaco karşılaşmasında, Cevad Prekazi’nin 30 metreden attığı o imkansız golü canlı izleyince, her şey bambaşka bir hal aldı. Kimsenin gol olmaz dediği bir yerden, topu yerden belki 30 cm yükseklikte, ip gibi dümdüz kalecinin soluna gönderdiğinde, içimdeki o sarı lacivert dünya bir anda sarı kırmızıya döndü. O günden sonra, benim için tek bir renk vardı, sadece sarı kırmızı renkler ve tek bir sevda vardı, o da Galatasaray’dı.

Bugün diyorum ki ; ​İyi ki o gün Galatasaraylı olmuşum ve iyi ki beni Prekazi Galatasaraylı yapmış!

​Cevad Prekazi o gün ve o golden sonra efsane oldu. O dönemin meşhur futbolcuları İlyas Tüfekçi, Tanju, Semih, Stumph,Cüneyt, Falco Götz ve kalede Simoviç’lerin ve Uğur Tütüneker’in olduğu bir Galatasaray vardı. Yıllar sonra Cevad Prekazi Galatasaray’da futbolu bıraktıktan sonra bile kulüpteki efsane ismi hiç eskimedi. Cevap, röportajlarında hep hayatında iki takımı olduğunu, “Benim için biri Partizan, biri Galatasaray” söylerdi. Özellikle son 20 yılda da çok sık ziyaret ederdi kulubü.

​Efsanemiz, huzur içinde uyu. Müslüman olarak vefat ettiğini umut ediyor, seni daima minnetle anıyorum.

Nostaljinin Fiyatı: Mazinin Vitrine Çıkışı

​Eski şarkıların suyunu çıkarıp, cilalayıp önümüze koymalarına pes diyorum. Ferdi Tayfur’un Bana Sor gibi ciğerimizi söküp alan şarkısını, üç kuruş reklam uğruna apar topar hızlandırıp banka hesabına bağlamaları tam komedi. Müzik dediğin ruhunu taşır, anımızın hatırı vardır; bunu böyle hoyratça harcamak, samimiyetin içine etmek değil de ne? Eskiden ne güzeldi her şey; o eski dediğimiz ne varsa samimiyetin, ahlakın, dürüstlüğün dönemini temsil ederdi. Ama durmayacaklar; zaman geçip çağlar değiştikçe, hep geriden beslenip o güzelim maziyi de mahvetmeye devam edecek. Herkes ve herşey vitrinlik artık!

​

Pelvik Kaslar Maslar Derken Ataları Hatırlamak

Sosyal medyada sağlıklı yaşam tavsiyeleri arasında gezinirken, yeni bir buluş gibi sunulan o “mucize” hareketi görünce kahkahayı bastım. Karşımızda duran şey, bildiğimiz eski usul alaturka tuvalet oturuşu! Modern hayatın konforuna alışıp unuttuğumuz, ama aslında bedenimizin fıtratına en uygun pozisyonu, şimdi pilates hareketi diye yutturuyorlar.

​Eskiden evlerin başköşesinde yer alan o alaturka tuvaletler, meğer sağlığımızın gizli kahramanıymış. Şimdi alafranga rahatlığına alıştık, dizlerimiz bükülmesin, yorulmayalım diye en doğal ihtiyacımızı bile şekilden şekle girerek yapmaya çalışıyoruz. Tabi yaşlılarımızı ve sağlık durumu elvermeyenleri ayrı tutuyorum, ama sağlıklı bir bünye için o duruş şart.

​Hatta Japonlar konuyu aşmış; hem alaturka rahatlığını sunan hem de klozet konforunu koruyan harika bir tasarım geliştirmişler. Vücudu tam doğru açıyla eğen bu tasarım Türkiye’ye gelse kapışılır, ama eli kulağında görünmüyor. Gelirse de Japon mühendisliği bu, ucuz olmayacağı kesin!

​Sonuçta Amerika’yı tekrar keşfetmeye gerek yok; geçmişteki atalarımız ne yaptıysa %90 doğruymuş!

Frekansın Ötesinde Bir Dokunuş: İyi ki Varsın Doğancan

Sabah rutinimde Süper FM’de Doğan Can’la Doğan Canlı Yayında programının yeri çok ayrı. Sabah işe giderken trafikte keyifle dinlerim. Tabii Alem FM’de Fatih Yıldırım ve Umut Bezgin’le “Kafa Açan Uzman” programı ile reklam aralarında dönüşümlü olarak da dinlerim. Eğlenceli tavrı ve zekice esprileriyle güne başlamamı sağlayan Doğan Can, sadece bir şovmen değil, aynı zamanda kalbi çok güzel bir insandır. Yaşının çok üstünde bir duygusal zekaya sahiptir. Program formatı eğlenceye dayalı olsa da toplumsal meselelere olan duyarlılığını her fırsatta hissettirir Doğan Can.

​Neyse…

​Bugün yayında yaşananlar ise ona olan sevgimi bir kat daha artırdı. Sıkıntılı ve hayatın ağırlığı altında ezilen bir dinleyici yayına bağlandığında, Doğan Can her zamanki kayıtsızlığıyla geçiştirmedi. Aksine, derdini derinden hissetti ve canlı yayını riske atma pahasına, “İstersen reklama girelim, numaranı alayım, yayın arkasında ayrıca konuşalım.” diyerek ona el uzattı.

​Bir radyocudan kolay kolay beklenmeyecek kadar insani, samimi ve şefkatli bir yaklaşımdı bu. Belki de o an maddi ya da manevi çok zor bir durumdaydı o vatandaş, bunu bilemeyiz. Ancak Doğan Can, kaliteli programcılığının ötesinde insan hayatına değer veren yardımsever kimliğini bir kez daha ortaya koydu. Umarım arayan vatandaşa elinden geldiğince destek olabilir, onu bir psikoloğa ya da doğru mercilere yönlendirerek hayatına dokunabilir.

​İşte tam da bu yüzden, insani kalitesi ve yardımseverliği için tebrik ediyorum ve samimi bir şekilde söylüyorum: Aferin Doğan Can!

Geçmişin İncisi, Bugünü İnşa Etmek: Sankofa ve Özüne Dönüş Yolculuğu

Hayat bazen bize hep önümüze bakmamızı, arkamıza asla takılı kalmamamızı söyler değil mi? “Geçmiş geçmişte kaldı, önüne bak!” ezberiyle büyürüz. Oysa Gana’nın Twi dilinde öyle bir kelime var ki, bu ezberi nazikçe ama derinden sarsıyor: Sankofa.

​Görselde de görebileceğiniz gibi Sankofa, başını geriye çevirmiş, sırtındaki yumurtayı gagasıyla alan zarif bir kuş figürüyle temsil edilir. Kelime anlamı olarak da “Geri dön, ara, bul ve al” demektir. Bu, geçmişe takılıp kalmak ya da orada hapsolmak değil; aksine geçmişin omuzlarımızda bıraktığı tozlu raflardan, bugüne ve yarınımıza lazım olacak cevherleri toparlayıp yola devam etmektir.

​Düşünsenize, elinizde çok kıymetli bir yumurta var. O yumurta, geçmişte yaşadığınız acı-tatlı tecrübeleriniz, hatalarınız, başarılarınız ve öğrendikleriniz… Hani bazen “Keşke o hatayı hiç yapmasaydım” deriz ya, işte o hata bile aslında bugünkü bilgeliğimizin yumurtası. Günlük koşturmacalar içinde hepimiz bir şeyleri arkamızda bıraktığımızı zannederiz. Üniversitede yaptığınız o büyük sunum heyecanını hatırlayın; ilk başta ne kadar korkunç gelmişti değil mi? Ya da kalbinizin ilk kez kırıldığı o anı… O zamanlar dünya başına yıkılmış gibi hissedersin ama zamanla o acının seni nasıl da dönüştürdüğünü, bugünkü güçlü duruşuna ne kadar harç koyduğunu fark edersin. İşte Sankofa kuşu tam da bunu yapar: Başını eskiye çevirir, o tecrübeyi oradan nazikçe alır ve bugünkü yuvasına taşır.

​Geçmişi bir nehir gibi düşünebiliriz. Nehir sürekli akar gider, aynı suda iki kez yıkanılmaz. Fakat nehrin getirdiği tortular, kıyıda bıraktığı izler vardır. Eğer kıyıya vurmuş o sedefli taşları toplamazsak, ellerimiz bomboş yürürüz. Sankofa, bize zamanın tek yönlü akıp gitmesine rağmen bilincimizin çift yönlü çalışabileceğini fısıldar. Bazen durup arkaya bakmak bir zayıflık değil, yola daha sağlam basmak için bir “es” vermektir. Tıpkı mutfakta eski bir tarifi hatırlamak gibi; nerede hata yaptığını bilirsen, bu seferki kek kabartma tozunu tam kıvamında koyarsın. Hayat da böyle değil mi?

​Sankofa’nın o geriye dönüp bakan narin duruşu, insana istemsizce tasavvuftaki derin kavramları hatırlatıyor. Tasavvufta da insanın kemâle erme yolculuğu hep bir “özüne dönme” hikayesidir. Mesela “Nefsini bilen Rabbini bilir” düsturu tam da böyledir. İnsan dışarıda, gelecekte ya da sürekli koştuğu yarınlarda bir şey ararken kaybolur. Oysa tasavvufi bakışta “geri dönmek”, kişinin kendi içindeki âleme seyahat etmesidir. Tıpkı Sankofa kuşunun sırtındaki yumurtayı gagalaması gibi, derviş de kendi iç dünyasının katmanlarını aralar; geçmişteki hatalarını, nefsani oyunlarını ve yaşanmışlıklarını gözden geçirerek oradaki bilgeliğe ulaşır.

​Bir diğer derin öğreti ise “Elest Bezmi” ve vuslat anlayışıdır. Tasavvufta ruhlar, “Elestü bi-Rabbiküm?” (Ben sizin Rabbiniz değilim?) sorusuna “Belâ” (Evet, Rabbimizsin) diyerek cevap verdikleri o ezelî ahit anını unutmamakla yükümlüdür. Dünya gürültüsü içinde bu ahit unutulur gibi olur ama insan ömrü boyunca aslında hep o kökene, o aslî vatanına geri dönmeye çalışır. Sankofa’nın “Geri dön, ara, bul ve al” çağrısı, tasavvuttaki bu aslına rücu etme (özüne dönme) haliyle ne kadar da güzel örtüşüyor. Hani Yunus Emre “Bir ben vardır bende, benden içeri” der ya; işte sırtımızda taşıdığımız o geçmiş tecrübeleri toplamak, o içerdeki “benden içeri” olan hazineyi fark etmektir.

​Bugün, bu yazıyı okurken kendi hayatına şöyle bir başını çevirip bakmanı dilerim Sankofa gibi. Sırtında taşıdığın, belki de unuttuğunu sandığın hangi tecrübe seni bugünkü sen yaptı? Belki yıllar önce kaybettiğin bir iş, belki vazgeçtiğin toksik bir ilişki, belki de sabretmeyi öğrendiğin zorlu bir dönem… Geçmişten korkmayın, ondan kaçmayın. Onu küçümsemeyin de. Başınızı hafifçe geriye çevirin, oradaki kıymetli yumurtayı alın ve bugünün sepetine koyun. Nereye gidersen git, hangi yoldan yürürsen yürü; ne geçmişini unut ne de aslından kop. Çünkü yarın yola devam etmek için o tecrübeye, dünden çok daha fazla ihtiyacımız var.

Yapayalnız Yükseliş: Japonya’nın Hafta Sonu Evlilikleriyle Çöküşü

Ah Japonya! Ne alâ memleket değil mi? Ama aslında Japonya’nın bir görünen yüzü, bir de o meşhur “mucize”sinin arkasında saklanan o karanlık gerçek var. Bizler teknolojiye hayranlıkla bakarken, onlar insani olarak çökmek üzereler. Giderek artan intihar sayıları hepinizin malumudur.

Acaba diyorum Mustafa Kemal  Atatürk’ün bize hitaben söylediği ” Tek bir şeye ihtiyacımız var: o da çalişmak ” sözünü bunlar kendilerine mi rehber edindiler?

​İnsanı bakımdan bir uçurumun kenarında dolaşan bu özü sözü bir insanlar nasıl bu hale geldiler! Bu kötü gidişatın en somut kanıtı da, o meşhur hafta sonu evlilikleri. Adamlar çalışma manyağı oldukları için, insanlıklarını unutmamak ve sosyalleşmek adına kendilerine iki günlük evlilikler yaratmışlar. Haftanın beş günü full mesai, kalan iki gün ise evlilik adı altında fiziksel ihtiyaçları giderme ve sözde sosyal olma süreci. Üstelik bu modelde çocuk falan düşünen yok; zaten doğum oranları bitme noktasında, yaşlı nüfus çığ gibi büyüyor.

​Japonya’nın süper sistemli, disiplinli olduğu bir masaldan ibaret. Orada yaşamak artık bir çılgınlık. Eskiden herkes Japonya’ya gitmek isterdi, şimdi ise bu çalışma hırsının onları sistematik olarak bitirdiğini herkes görüyor. Sadece kendileri farkında değil; İkinci Dünya Savaşı’ndan beri süren o başarının sonsuza kadar devam edeceğini sanıyorlar.

​Hele ki bir de gençlik kısmı var ki, tam bir facia. Ana babaları sürekli çalıştığı için sosyal bağ kuramayan bu nesil, ileride daha da korkunç bir insanlık senaryosu yazacak. Sözün özü; Japonlar ibretlik bir sona doğru koşuyor ve biz bu çöküşü sadece izlemekle kalmayıp, ders çıkarmak zorunda kalacağız çok yakında..

Tabakhaneye Yetişenler Kulübüne Hoş Geldiniz

Yıllardır kullandığım ama hikayesini yeni öğrendiğim o meşhur deyim: “Tabakhaneye bok yetiştirmek!” Meğer bu işin geçmişi, ta Osmanlı’nın son dönemlerine dayanıyormuş. Eskiden derileri yumuşatmak için köpek dışkısı kullanılırmış ve bu işlem şehrin ta dışındaki tabakhanelerde yapılırmış.Dolayısıyla o koku ve telaşla okyanusları aşmak gerekiyormuş, işte bu deyim, günümüzdeki o gereksiz aceleciliğimize cuk diye oturuyor! Neyse ki 1920’lerde bu yöntem bitmiş de, biz sadece lafını taşımaya devam ediyoruz. Aceleci milletimin ürettiği bu güzide deyim’e eminim daha çok uzun yıllar sahip çıkmaya devam devam edelim.

Yüzü Kızaranların Dünyası: Utanç, Pusula ve Dönüş Yolu

Geçenlerde ekranımda öyle bir cümle belirdi ki, durup uzun uzun bakakaldım. Görselde aynen şöyle yazıyordu:

​“Dünyayı utanç kurtaracak. Yüzü kızarabilen insan, dönüş yolunu hâlâ biliyor demektir.”

Bugünlerde etrafa baktığımızda utancın adeta buharlaşıp uçtuğunu, yerine gürültülü bir pişkinliğin, “ne var bunda?”cı bir özgüven zehirlenmesinin geçtiğini görüyoruz. Oysa utanç, insanı insan yapan en zarif, en derin reflekslerden biri değil midir?

​Tarih kitapları sadece zaferlerin, taht kavgalarının ve yıkımların değil; aynı zamanda yüzü kızaranların, hatasını anladığında içindeki o sızıyı, o utancı onurlu bir dönüş biletine çevirenlerin hikayeleriyle doludur. Hatırla, antik Roma dönemini, felsefenin o köşe taşlarını ya da köklü medeniyetlerin inanç miraslarını…

Örneğin İslam kültüründe utanç kavramı, yani “haya”, imanın en temel özlerinden biri olarak kabul edilir. Peygamber efendimiz (s.a.v.), “Haya imandandır” buyurmuş mesela. Çünkü haya, insanın içindeki o manevi alarm sistemidir. Bir insan hata yaptığında, kul hakkına girdiğinde ya da Rabbine karşı kusur işlediğinde eğer kalbi sızlamıyor, yüzü kızarmıyorsa; orada manevi bir duyarsızlık, bir çölleşme başlamış demektir.

​İslam tarihinden ve tasavvuf geleneğinden baktığımızda da Hz. Adem’in hatasını anladığında duyduğu o derin mahcubiyet ve pişkinlikten uzak tövbesi, insanlığa bırakılmış en büyük dönüş yoludur. Hz. Ömer gibi adaletiyle tanınan bir halifenin bile halkın arasında eleştirildiğinde ya da bir yanlış yaptığını düşündüğünde yüzünün kızarması, o büyük gücün kibirden değil, incelikten beslendiğini gösterir. Tasavvufta nefis terbiyesinin en önemli basamaklarından biri de insanın kendi kusurlarını görüp utanç duyabilmesi, yani “nefsini ittiham edebilmesidir.” Yüzü kızaran insan, henüz vicdanının sesini susturmamıştır; ruhunun telleri hâlâ dışarıdan gelen rüzgarla titreşebiliyordur.

​Bugün ise ne yazık ki utancın unutturulduğu, hatta “ayıplandığı” tuhaf bir çağda yaşıyoruz. Sosyal medyada herkes haklı, herkes kusursuz, kimsenin eli ayağı titremiyor, kimsenin yanakları al al olmuyor. Hatalar bile birer PR malzemesine dönüştürülmüş durumda. Oysa yüzünün kızarması, insanın kendi içindeki o merhametli hakime karşı duyduğu mahcubiyettir.

​Eğer dünyayı bir gün bir şey kurtaracaksa, bu daha büyük teknolojiler, daha keskin kılıçlar ya da gürültülü sloganlar olmayacak. Dünyayı; yanlış yaptığında içi cız eden, bir başkasının hakkına girdiğinde ya da doğaya zarar verdiğinde yanakları utançtan al al olan o hassas insanlar kurtaracak.

​Çünkü yüzü kızarabilen insan, kaybolduğu ormanda eve giden patiği, yitirdiği pusulayı hâlâ biliyor demektir. O yüzden utancınızı ve hayânızı kaybetmeyin; o, insan kalabilmenin en güzel kanıtı.

Utanmak iyidir bu bakımdan. Hakkıyla utanan bir vicdan diliyorum hepimize.

Fenerbahçe’nin Güç Zehirlenmesi ve Kaybolan Değerler

Yaklaşık yirmi beş yıldır maçları objektif gözle takip eden bir Galatasaraylı olarak; Fenerbahçe’nin yaşadığı bu uzun soluklu şampiyonluk hasretinin temel sebebini, ne futbolcularda ne de teknik direktörlerde, kulübü yöneten zengin, paralı ve diktatörvari başkanların yarattığı zihniyette görüyorum. Bu süreç, Ali Şen dönemiyle başladı. Otoriter tavrıyla kulübü hakemler ve medya üzerinden olduğundan daha büyük göstermeye çalışmış, diğer kulüplerle sürekli bir gerilim ortamı yaratmıştı. Herkesi Fenerbahçe düşmanı ilan eden Şen’den sonra göreve gelen Aziz Yıldırım da benzer bir çizgideydi. Dünya yıldızlarını getiren ve Fenerbahçe’yi sürekli en büyük olarak lanse eden bu yönetim, taraftar profilini de değiştirdi. Özverili sevginin yerini, parayla başarı geleceğine inanan sabırsız bir kitle aldı. Tabi bu durum Galatasarayın hem ülke içinde hem de Avrupa’daki başarılarıyla iyice körüklendi. Türkiye’nin en zengin insanlarından biri olan Ali Koç da benzer beklentilerle iş başına geldi ancak modern futbolun sadece parayla yürümediği gerçek, bir kez daha acı bir şekilde görüldü. Galatasaray’ın Okan Buruk gibi kulüp içinden yetişmiş değerlerle istikrar yakalamasına karşın Fenerbahçe; Alex de Souza ayrılığından, genç oyunculara sabredilmemesine ve geçmişte kulübe hizmet etmiş isimlerin muhalif tavırlarına bakarak kulüp içinde tutulmamasına kadar birçok noktada benzer hataları tekrarladı. Özetle Fenerbahçe’nin hastalığı; yabancı hayranlığı, en pahalısını alma hırsı ve son yirmi beş yıldır kulübü saran güç zehirlenmesidir. Bu durumdan kurtulmanın yolu, sisteme dayalı, genç ve kulübün genetiğine bağlı bir yönetimle altyapıya sabır göstermekten geçmekte bence.

Fenerbahçe bu saatten itibaren eskilerden kimseye bayrağı devretmemeli. Eğer bu eski köhne bakış açısı sürerse bir kaç yıla Fenerbahçe taraftarları futbola komple küsecek ve çocuklarını da Fenerbahçeli yapmak için hiç bir gayrete girmeyecekler!

Duvarlardaki Sessiz Çığlık: Peki Sen Şükredenlerden Misin?

“Sonra o da bana sordu; Peki sen şükredenlerden misin?”

​Aslında ne kadar sade, değil mi? Ama bir o kadar da ağır bir soru. Hayatın koşturmacası içinde, günlük telaşların ve bitmek bilmeyen dertlerin arasında kendimize sormayı en çok unuttuğumuz soru belki de bu.

​Hayat bize hep eksiklerimizi gösterir. Daha iyi bir iş, daha konforlu bir ev, daha hızlı bir araba ya da sadece yarının kaygısı… Gözümüz hep “olmayanlarda” takılı kalır. Elimizde olanların, nefes alabiliyor olmanın, sevdiklerimizin varlığının ya da sadece başımızı sokacak bir çatının altındayken içtiğimiz bir bardak sıcak çayın konforunu kaç kez fark ederiz? Çoğu zaman varlığın kadrini, ancak onu kaybettiğimizde anlarız. İşte duvardaki o yazı, tam da bu körleştiğimiz anlarda yüzümüze sert ama şefkatli bir tokat gibi çarpar.

​Asıl şükür, işler belalardan sıyrıldığımız zaman söylediğimiz şükür değil. Her şey iyi giderken, her şey rutinken, normalken söylediğimiz şükür. Çünkü bir belanın defni ya da bir kaza sonrasında atlattığımız her badirede zaten şükrediyoruz. Ama önemli olan, o normal zamanda önemsemediğimiz, rutin anlarda şükrü her zaman görev edinmek.

​Şükretmek, sadece her şey güllük gülistanlıkken “Çok şükür” demek değildir bence. Asıl şükür, fırtınaların ortasında savrulurken bile “Hâlâ umudum var, hâlâ ayaktayım” diyebilmektir. Hayatın getirdiği yükler omuzlarımızı ezdiğinde, bardağın boş tarafına bakmaktan vazgeçip doluya ya da hiç değilse damlalara odaklanabilme becerisidir.

​Aynı zamanda şükretmek bize Allah’tan ümit kesilmeyeceğini de gösterir. Çünkü inanan bir insan hiçbir zaman Allah’tan ümidini kesmez.

​O yüzden, bugün bu yazıyı okurken ya da biri sana bi an sorarsa, küçük bir mola ver ve kendine aynı soruyu sor:

​Gerçekten şükredenlerden misin?

​Belki de her şeyi akışına bırakıp, sahip olduğumuz küçük güzelliklere “İyi ki varlar” deme vaktimiz gelmiştir. Kim bilir?

Alışılagelmiş Kalıpların Dışında: Doğanın Beklenmedik Zehirli Sırları

Elhamdülillah, Yüce Rabbimiz bu kainatı var ederken her bir canlıya ayrı bir sanat, ayrı bir koruma mekanizması ve bambaşka bir hikmet lütfetmiş. Evrenin derinliklerini inceledikçe, “Allah’ım sen ne büyüksün, ne yücesin!” hayretini ve hayranlığını kalbimizin en derinlerinde hissetmemek mümkün mü?  Uzun yıllar boyunca bilim insanları, zehirli olma özelliğinin sadece sürüngenlerde, kurbağalarda veya deniz canlılarında bulunduğunu zannederdi ve bize de böyle öğrettiler, Kuşlar aleminde  böyle bir tehlikenin varlığı akıllara dahi gelmemişti. Ancak 1989 yılında Yeni Gine’de yapılan bir araştırma sırasında yaşananlar, bu ezberleri tamamen bozmuş. Bölgede araştırma yürüten bir bilim insanı, ağlara takılan bir kuşu kurtarmaya çalışırken elini çizdirmiş ve refleks olarak parmağını ağzına götürdüğünde dudaklarının uyuşmaya başladığını fark etmiş. Sonrasında yapılan incelemeler sonucunda, zehirli olduğu bilimsel olarak kanıtlanmış. Pitohui kuşunun tüylerinde ve derisinde bulunan zehir, zehirli ok kurbağalarında bulunan batrakotoksin maddesinin aynısıdır. Bu son derece güçlü nörotoksik zehir, kuşun kendi bünyesinde üretilmez; doğadaki zehirli böcekleri tüketerek vücudunda depoluyorlarmış. Kuşa nakşedilen parlak turuncu ve siyah renkler ise, yırtıcılara karşı “beni yeme, zehirliyim” diyen uyarı levhalarıdır. O’nun yarattığı her şeyde nice sırlar, nice hikmetler ve mucizeler saklı..

O zaman finalde ne diyelim ; Suphanallah, Elhamdülillah, Maşaallah..

Yapay Zeka mı, Telefonda Biri mi? İroni Dolu Yeni Dünyamız

Az önce aynı mekanda az uzakta olan bir arkadaşımın telefonla konuştuğunu fark etmediğim için “Ne yapıyorsun?” diye sorduğumda, o da bana “Telefonla konuşuyorum” dedi. Eskiden bu cümle, telefonu sadece bir araç olarak kullanıp başka biriyle sohbet ettiğimizi anlatırdı. Ancak bugün yapay zeka ve sesli asistanlar sayesinde telefonla doğrudan sohbet edebiliyoruz. Şimdi şu ironik soru akla geliyor: Telefonun kendisiyle mi konuşuyorsun, yoksa telefonda başka biriyle mi? Öyle bir zaman ki, telefon dile gelmiş, artık bizle sohbet edebiliyor. Tabii sohbet eden yapay zeka ama o sesi bize aktaran cihaz yine bir cep telefonu. Ne kadar ironik, “telefonla konuşuyorum” demek artık hem insanla hem de yapay zekayla konuşmayı kapsıyor. Belki de günümüzde, karşıdaki insanla konuşan biri bunu özellikle belirtmek zorunda kalacak: “Telefonda biriyle konuşuyorum.” Çünkü aksi takdirde, yapay zekayla dertleştiğiniz düşünülebilir. Ya da bu benim gereksiz ince fikirliliğimden kaynaklanmış olabilir. Evet evet! benim kuruntum bu :/

Aynaya Bakma Cesareti: Suçu Sosyal Medyaya Atıp Temiz mi Çıkacağız?

​”Sosyal medya ahlakımızı bozuyor.”

​Cümleyi kurması ne kadar kolay, değil mi? Klavyenin tuşlarına basıp birkaç saniyede bütün günahı bir algoritmanın, akışın, koda sıkıştırılmış ekranların sırtına yükleyiveriyoruz. Çok konforlu bir kaçış yolu bu. Çünkü suçlu sosyal medya olunca, biz sütten çıkmış ak kaşık kalıyoruz. Öyle mi gerçekten?

​Peki, durup da elimizdeki verilere, somut gerçeklere baktık mı hiç? Sosyal medya ne yapıyor da bizi bu kadar kolay “bozuyor”?

​Algoritmalar bize bilmediğimiz bir şeyi mi fısıldıyor, yoksa içimizde zaten var olan ama toplum baskısıyla ya da korkuyla halının altına süpürdüğümüz arzuları, zaafları ve öfkeleri mi önümüze seriyor? Ekran bize yabancı bir virüs mü enjekte ediyor, yoksa sadece bizim en ham, en filtrelenmemiş hallerimizi bize ayna gibi geri mi yansıtıyor?

​Aslında mesele şu: Sosyal medya bir zehir değil, sadece çok keskin bir ayna. Ve biz, o aynadaki görüntümüzü beğenmediğimiz için aynayı suçluyoruz.

​Bir düşünün; iftira atmak, linç etmek, gıybet etmek, başkalarının hayatını röntgenlemek, kıskançlıktan çatlamak ya da her şeye herkesten çok bildiğini iddia ederek atlamak yeni icat edilen dijital hastalıklar mı? Tabii ki hayır. Bunlar bin yıldır insan doğasının en karanlık, en sinsi köşelerinde zaten var olan şeylerdi. Sosyal medya sadece bunlara otoyol döşedi, hızı artırdı ve işimizi kolaylaştırdı. Eskiden mahalle kahvesinde ya da sokak dedikodusunda kalan o zehir, bugün bir tuşla milyonlara ulaşıyor hepsi bu.

​Yani günah keçisi aramak işin en kolay kısmı. Asıl soru şu: Sosyal medya bizi mi bozuyor, yoksa içimizdeki bozukluğu en çıplak haliyle yüzümüze mi vuruyor?

​Tetiği çeken silah mı, yoksa parmağı o tetikte tutan iradesizlik mi?

​Sıra sende; bu aynaya daha yakından bakmaya cesaretin var mı?

İyiliğin Kalbine Yolculuk: Adı İhsan, Kendi Kayıp

İhsanın ne demek olduğunu biliyor musun? Yani bir ismin dışında, evet ihsan bir isim ama aynı zamanda iyilik demek. Gün içinde, hayatımızın akışında, belki de hiç duymadığımız bir kelime ihsan… Biliyorum, ilk duyuşta biraz ağır ve ciddi gelebilir ama aslında tamamen samimiyetle ilgili. İnancımıza göre ihsan, her yaptığını Allah görüyormuşçasına özenle ve güzelce yapmaktır; yani sadece ibadetleri değil, sokaktaki bir kediye yardım ederken bile aynı hassasiyeti taşımaktır.

​Peki, neden etrafımızda bu kadar ihsanı eksik insan görüyoruz? Çünkü bazen şekilsel şeylere çok takılıp işin ruhunu, o samimiyet kısmını unutuyoruz. Oysa gerçek ihsan, bizim çabamızın ötesinde Allah’ın bize verdiği bir lütuftur; O kalbi güzelleştirdiği zaman, ihsan da doğal olarak hayatına yansır.

​İşte tam bu noktada o ironi devreye giriyor. Bazen sadece adımız İhsan oluyor ya da yaptıklarımızı sadece şeklen yapıyoruz. O zaman işte o güzellik kayboluyor, tabelada var olan şey vicdanımızda bulunmuyor. Gerçek ihsanı yaşamak istiyorsan, o ruhu kaybetmemeli, her anını bir ibadetmiş gibi samimiyetle doldurmalısın.

​Kısacası, mesele sadece bir kelime söylemek ya da görev icabı hareket etmek değil. Kendine şu soruyu sorabilirsin: “Benim ihsanım sadece bir etiket mi, yoksa kalbimde yaşayan o samimi duygunun bir yansıması mı?” Gerçek ihsan, o samimiyeti koruduğun sürece hayatında parlamaya devam eder bence..

Balon Patlarken: İlgi Borsasının Çöküşü

​İlgi borsasındaki devasa balonu artık hepimiz görüyor ve uçururuyoruz. Dijital çağın modern insana oynadığı en büyük oyun. Ekranlar kararıp borsa kapandığında, elinizde kalan tek şey sıfırlanmış bir portföy ve gerçek bir bağın yokluğu değil mi?  Gerçek zenginlik, spekülatif beğenilerde değil; karşınızdakinin gözünde görebileceğiniz o saf ve karşılıksız dikkatten ibaret.

​Bu piyasada herkes birer spekülatör; elindeki kısıtlı sermayeyi (sevgisini, zamanını, dikkatini) en yüksek kârı getirecekmiş gibi gösterilen sahte profillere yatırıyor. Algoritmaların yarattığı bu yapay ekosistem, bireylere her an “daha iyisini” alabilecekleri hissini vererek onları kronik bir tatminsizliğe sürüklüyor.

​Ancak borsa kapandığında, yani dijital dünya sükûnete erdiğinde gerçeğin sert duvarıyla çarpışıyoruz. Vitrindeki o pırıltılı mankenlerin gerçek hayatta birer karşılığı olmadığını, kelebek ömürlü flörtlerin ruhu doyurmaya yetmediğini, eldeki portföyün ise aslında koca bir sıfırdan ibaret olduğunu çok geç fark ediyoruz.

​Bu çöküşten kurtulmanın tek yolu, eldeki hayali hisseleri tasfiye etmekten geçiyor. İnsanı asıl zenginleştiren şey; borsadaki anlık dalgalanmalar, ucuz beğeniler veya sahte “alfa” kibrinin yarattığı sanal ihtişam değildir. Aksine gerçek zenginlik, dijital gürültüyü susturabildiğimizde ortaya çıkar:

​Karşınızdakini bir yatırım aracı olarak değil, kusurlarıyla bir insan olarak görebilmek,

​Ekranın o soğuk ışığından kaçıp, yanınızdakinin gözündeki o saf ve karşılıksız dikkate sığınabilmek,

​Hayatın akışını piksellerle değil, yaşanan anın samimiyetiyle ölçmek.

​İlgi borsasının manipülatif çarkları dönmeye devam edebilir; ancak bizim bu oyuna alet olmak zorunda değiliz. Balon patladığında geriye kalan enkazdan kurtulmanın tek çaresi, sanal cüzdanlarımızı bir kenara bırakıp gerçek dünyanın saf topraklarına adım atmamız..

​Çünkü hayat, borsanın kapalı olduğu Pazar günlerine benzer; ekranlar karardığında ne endeks kalır ne de spekülasyon. Elinizde kalan tek şey, kalbinizin gerçekten attığı yerdir. Kalbinizin nerede attığını biliyorsanız orada kalın bence

Dijital Çağda Tefekkür Arayışı Ve Bir Varis Uzmanı Reklamı

Sevgili Lev Nikolayeviç

İnsan ruhunun derinliklerini ve hakikat arayışını en iyi anlayanlardan biri olarak, bugün yaşadığım bir çelişkiyi seninle paylaşmak istedim. Arada kalbimi dünyadan arındırmak, Allah’ın nimetlerini düşünüp onu anarak tefekkür etmek için her gün belli bir zaman ayırmaya çalışıyorum.

​Dünyayı, insanlığı, hayatı, ölümü, iyiliği ve kötülüğü derinlemesine düşündükçe kalbimde bir farkındalık oluşuyor. İşte bu manevi yolculukta sıklıkla İmam Gazali’nin İhyâ-i Ulûmi’d-Dîn kitabının sesli versiyonunu dinliyorum youtube’da.

​Ne güzel anlatıyor Gazâlî kalbi rahatlatmanın yollarını, her gün bir saat tefekkürün faydalarını. Ancak tam o en manevi havaya girmişken, araya birden bir YouTube reklamı giriyor. Bir varis doktorunun sponsorlu sesiyle o derin akış bir anda dağılıyor.

​Ve işte tam o an ” Keşke YouTube Premium satın alsaydım bu bölünme yaşanmazdı” diyorum, ama sonra Amerikanın kurnaz dijital tekellerin iş modeline ve dünyaya verdiği zarara para kazandırma düşüncesi beni durduruyor. “Atla” tuşuna basmak bile o an zihinsel bir çaba gibi geliyor.

​O zaman sen şimdi “YouTube’a da gerek yok, kendi başına dünyayı, çiçeği, böceği, tüm yaratılmışları, evreni düşünüp de tefekkür edebilirsin. Böyle şeylere ihtiyacın yok” diyebilirsin. Ve elbette haklısın sevgili Lev Nikolayeviç, belki de bu şekilde bir tefekkür daha mantıklı olur. Ne dijital bir esarete mahkum olurum ne de Yaratıcı ile arama türlü aracılar koyma hevesimi tazelerim.

Sağlıcakla kal sevgili Lev Nikolayeviç