Chelsea Çıkmazı: 41 Futbolculuk Dev Kadro ve Bonservis Çılgınlığı

Düşünsene, Chelsea’nin elinde tam kırk bir kişilik devasa bir futbolcu yatırımı birikmiş ve FIFA artık “Kardeşim, bu ne kalabalık, kadroyu yirmi beşe düşüreceksin” diye uyarmış. Eskiden ben bunu sadece bizim ligde oluyor zannediyordum. Bizim üç büyüklerin elinde de var ya, tonla kiralık veya kenarda bekleyen futbolcu. Takımlar da bunlardan bir an önce kurtulmak için çırpınıyor ama bir yandan da o kadar yüksek bonservisler ödediler ki, zararın neresinden dönsen kardır mantığına pek sıcak bakmıyorlar. Sonuçta bu iş bir ticaret ve bu şekilde elinde futbolcu tutmak, hem teknik direktörü yoruyor hem de kulübün giderlerini. Gelecekte bu hatalara düşmemek için çok daha gerçekçi planlar yapmak şart, bence ders çıkarmaları gerekiyor ki bizim süper lig zihniyeti oturmasın onların kafasında da.

​Bu bağlamda, kadro dışı kalan veya transfer listesinde yer alan bazı oyuncuların belirlenen bonservis bedelleri de oldukça dikkat çekici:

  • ​Benoît Badiashile için 30 milyon sterlin isteniyor.
  • ​Axel Disasi ve Marc Guiu için 25’er milyon sterlin talep ediliyor.
  • ​Nicolas Jackson için belirlenen rakam 65 milyon sterlin.
  • ​Malo Gusto için istenen tutar 75 milyon sterlin.
  • ​Enzo Fernández için ise tam 120 milyon sterlin talep ediliyor.

​Ayrıca ben bir Galatasaraylı olarak da düşünüyorum da, o ellerinde tuttukları ve işe yaramaz diye düşündüklerini aslında bize üçte bir fiyatına verseler niye kabul etmeyelim ki? Hatta bu ellerinde birikenlerle yeni sıfır bir takım kurulur aslında!

​Ama üzgünüm Chelsea, bu fiyatlara bu futbolcuları elden çıkarman imkansız.

​Allah kolaylık versin Chelsea!

Her Şeyi Bilen Ama Hiçbir Şey Söylemeyen “Genel” Durumlar

Biliyor musun, genellemeler üzerine biraz kafa yorunca işin rengi değişiyor. Mesela aklıma hemen Nietzsche’nin o meşhur sözü geliyor: “Tüm genellemeler yanlıştır.” Ama bu dahil bütün genellemeler yanlıştır dediği için işin içinde bir paradoks var, felsefi boyutu çok derin!

​Biz genellemeyi neden yapıyoruz dersen, bir konunun içinde genelin, çoğunluğun veya kabul görenin bu olduğuna dair somut veriler için yapılan anketleri, araştırmaları ve bilimsel çalışmaları ortaya koyup buna genel diyoruz. Aslında bu o genellemenin verdiği sonucun verinin yüzde yüz doğru olmadığını bize gösteriyor. Çünkü çoğunluğun ve her şeyin yüzde yüz mutabık kaldıği doğrular değil bunlar.

​Bunu ne zaman düşünsem, Cem Yılmaz’ın yıllar önce yaptığı o genelev esprileri geliyor aklıma. “Genel” sözcüğü dilimizde öyle bükülüyor ki, bazen bir kurumu bazen de bambaşka bir durumu anlatıyor. Genel kültür mevzusu da bununla bağlantılı; herkesin bildiği popüler şeylere odaklanarak kendimizi övmemize yarıyor. Aslında her durumun kendine özgü koşulları olduğunu unutmamak ve kritik düşünceyi elden bırakmamak, genellemelerin tuzağına düşmekten kaçınmanın en önemli yolu

Yani genel olarak 🙂

Güç Mü, Samimiyet Mi? Spiderman Ve Superman Karşılaştırması

Çizgi roman dünyasının en tepesindeki iki kahramana, Örümcek Adam ve Superman’e bakıyorum da, aralarındaki fark beni hep düşündürmüştür. ‘Spider-Man: Brand New Day’ filmiyle gişede rekor kıran bir başarıya imza atıldığını gördük. Bu durum Örümcek Adam’ın neden bu kadar sevildiğini yeniden sorgulamama neden oldu. Kabul edelim, Superman bu evrenin en güçlü adamı ama gişede ya da senaryo gereği bir türlü Örümcek Adam’ı geçemiyor.

​İnsanlar süper kahramanda karizma ve güçten ziyade, en az güç kadar, insani özellikler, hatalar ve kendinden bir şeyler buluyor. Peter Parker, gençliği, bitmek bilmeyen maddi sıkıntıları ve teyzesine olan bağlılığıyla tam bir mahalle sakini. Onun bu insani ve —nasıl desek— ‘ezik’ halleri; süssüz ve samimi duruşu, onu süper güçlerine rağmen bizden biri olduğunu o kadar güzel hissettiriyor ki, Superman’in kusursuzluğu yanında çok daha samimi ve erişilebilir kalıyor.

​Ayrıca, Superman’in sarsılmaz ahlaki duruşu ve kusursuz tavırları—bu dünyadan olmadığını zaten belli etse de—sanki geldiği gezegendeki insanların bizim dünyamızdaki insanlardan daha ahlaklı ve erdemli olmasından kaynaklandığı izlenimini veriyor, bu da onun duruşuna bambaşka bir derinlik katıyor.

​Tüm bu unsurlar bir araya geldiğinde—özellikle izleyiciyle kurduğu o sıcak ve samimi bağ—Örümcek Adam’ın sadece bugünü değil, geleceği de domine edeceğini ve gişedeki liderliğini sürdüreceğini tahmin etmek hiç de zor değil. Üstelik Tom Holland’a Zendaya’nın da eşlik etmesi—ki gerçek hayatta da birlikteler—bence bu birlikteliğin de filmin başarısına ve gişesine olumlu bir etkisi oldu.

​Bunlar, filme gitmeden önceki fikirlerim. Bakalım, filmi izledikten sonra eklemeler yapacak mıyım, ona göre bakacağız artık.

Ertelediğimiz Hayatlar: Başlangıçların Korku Ve Umut Karması

Konfor Alanından Çıkış: Yeni Bir Sayfa Açmanın Psikolojisi

Yeni bir sayfa açmak, insan doğasının en güzel ama aynı zamanda en karmaşık dürtülerinden biri bence. Hayatımızın bir döneminde radikal bir karar alır, yepyeni bir yola adım atmak isteriz. Ancak bu yeni yolculuğa çıkmadan önce zihnimiz bizi durdurmak için elinden geleni yapar. Çünkü her yeni başlangıç, geride bırakılan bir geçmiş demektir.

​Alışkanlıklarımızın konfor alanından çıkmak, bilinmezliğe adım atmaktan çok daha güvenli gelir. Kötü de olsa bildiğimiz bir düzeni, iyi olacağını umduğumuz ama henüz görmediğimiz bir belirsizliğe tercih ederiz. Bu yüzden ertelemek, değişimin getireceği sorumluluktan ve olası risklerden kaçmanın en kolay yoludur aynı zamanda.

​Aslında çoğu başlangıcımız, bizi rahatsız eden, geren veya aşağı çeken bir durum ya da sıkıntıdan kaçmak için bir adım olabilir. Tamamen değiştirmeye veya sıfırdan başlamaya gerek yok; mevcut sıkıntılı durumdan uzaklaşmanın getirdiği rahatlık da başlı başına güzel bir başlangıçtır.

Yargılamayan Bir Dilin Gücü: Makul Öneriler Sunmak

Hayatta hep birbirimize öneriler sunuyoruz, ama bunu genellikle bir eleştiri gibi algılatabiliyoruz.

​Makul bir öneride bulunmak, karşı tarafın ihtiyacını doğru anlamaktan başlar. Doğru zamanda ve onun faydasına odaklanarak konuşmak, tavsiyemizi bir yaptırımdan çok, bir destek haline getirir.

​”Yapmalısın” veya “etmelisin” demek, direnç yaratır. Bunun yerine, “bence” diyerek bir seçenek sunmak her zaman daha etkilidir.

​Aynı nehirde iki kez yıkanamayacağımızı söyleyen Herakleitos gibi, fikirlerimizin de değişime uyum sağlaması gerekir. Mevlana’nın dediği gibi, ne kadar bilirsen bil, söylediklerin karşındakinin anlayabileceği kadardır.

​Unutmayın, makul bir tavsiye vermek, karşınızdakini kontrol etmek değil, ona destek olmaktır. Empati ve doğru üslupla sunduğunuz her öneri, ilişkilerinizi güçlendirir ve daha sağlıklı iletişimler kurmanızı sağlar.

Hoşgeldin Mohammad Salah

Galatasaraylı bir futbolsever olarak bu transferi hayranlıkla izliyorum. Muhammed Salah’ın Karadeniz’e adım atması, kulübünün sadece Türkiye’de değil, tüm dünyada adından söz ettirecek büyük bir adım. Onu tribünlerde coşkuyla karşılarlarken gördüğümde, içindeki o derin bağlılığı ben bile hissettim açıkçası. Salah’ın saha dışında da disiplinli olması, karakteri, onun efsanevi Gheorghe Hagi gibi unutulmaz bir iz bırakacağına dair olan inancımı güçlendiriyor.

​Trabzonspor’un bugüne kadar böyle dünya çapında bir yıldızı kadrosuna kattığını hatırlamıyorum; bu, kulüp tarihindeki en büyük hamlelerden biri. Finansal detaylara bakarak, Mohamed Salah’ın yıllık 10 milyon Euro maaş ve 7 milyon Euro imza ücretiyle, toplamda yılda 17 milyon Euro kazanacağı bilgisini yazımıza ekleyebiliriz. Bu, transferin büyüklüğünü ve Trabzonspor’un bu hamle için ne kadar büyük bir bütçe ayırdığını gösteren çok etkileyici bir detay.

​Hoş geldin Muhammed Salah!

Senin Enerjin Değerli: GAST ile Kendi Alanını Savun

Günümüzde sanrısal eleştiri ve empati yoksunluğu gibi toksik davranışların ilişkilerimizi nasıl dibe çektiğini değiştirdiğini çok net görüyoruz değil mi? . Sosyal medyadan toplumsal hayatın her alanına kadar çarpıtılmış değerlerle karşılaşıyoruz. Gerçek dediğimiz şey artık eğilip bükülebilen, çarpıtılabilen bir algıyı ifade ediyor çoğumuz için. İzafiliği ise nirvanaya ulaştı abartısız!

​Tam da bu noktada, vicdanlı ve öz farkındalığı yüksek olan iyi insanın bir şekilde kendini koruması gerekiyor. Bilim insanlarının psikologların bu konuda geliştirdiği metotları var. Ve bu metodları kısaca G.A.S.T olarak özetlemişler.

Şöyle ki;

Gözlemle: Öncelikle dur ve izle. Karşındaki kişinin amacı gerçekten iletişim kurmak mı, yoksa seni dramaya çekmek mi? Reaksiyon vermeden önce durumu tarafsızca gözlemlemek en büyük güçtür.

​Alan Koy: Sınır çizmek bencilce değil, ruh sağlığını koruma biçimidir. Herkesin hayatında kapladığı yeri ve mesafeyi belirleme hakkı sana ait.

​Savunma Yapma: Toksik insanlar tartışmadan beslenir. Haklılığını kanıtlamaya çalışarak enerjini tüketme; bazen gri kaya gibi tepkisiz kalmak en iyi cevaptır.

​Tamamen Uzaklaş: Eğer bir ilişki sürekli sana zarar veriyor ve tükenmişlik hissi yaratıyorsa, o bağı koparmak ya da minimuma indirmek hayatın kalitesini anında artırır.

​Unutma, herkesi memnun etmek zorunda değilsin ve her insan hayatının sonuna kadar yanında kalmak zorunda değil. Kendi enerjini korumak, kendine verebileceğin büyük bir hediye.

​O zaman ey okur, toksik insanlara karşı G.A.S.T’la mücadele etmeye hazır mısın?

Ortalık, küskünlerin dışarıda kaldığı bir similasyondur

İnsanın dünyaya küsmesi, aslında o devasa gezegene değil, onun üzerinde yaşayan insan kitlesine, topluma ve kurulu sisteme duyulan kırgınlığın bir ifadesidir. Küskünlükle birlikte kişi, o zamana kadar parçası hissettiği bu büyük sahneye aidiyetini yitirir.

​Bu noktada dünya, anlamını kaybeder ve bir “ortalık” haline gelir. Tıpkı sahibi olmayan bir meydanda, yine hiçbir yere ait olmadığını hisseden insanların oluşturduğu bir alan gibi…

​Ortalıkta olan sahipsizdir, korumasızdır ve her türlü tehlikeye açıktır. Bu sahipsizlik, bireyin sisteme karşı daha da soğumasına ve yabancılaşmasına yol açar. Kuralı, sahibi ve koruyanı olmayan bu alanda başıboşluk hakimdir ve bu durum, her an yeni bir savrulmayı da beraberinde getirebilir.

​İşte tam bu noktada, küsen insanın o düzene dahil olması gerekmez. Kişi, dışarıda kendi varlığını ve duruşunu koruyarak da var olabilir. Önemli olan, o karmaşanın bir gün mutlaka düzeleceğine, sahipsiz bir meydanın yerine doğru bir sistemle insanların huzur ve refahını sağlayabilecek bir yaşam alanına dönüşebileceğine olan inancı hiç kaybetmemektir. Yani ortalık değil, ortak payda’da birleşen insanlar.

Her Şeyi Anlamak Zorunda Değiliz: Anlam Arayışına Bir Mola

Hayatın karmaşasında herkesi anlamaya çalışmak, zihnimiz üzerinde zamanla onarılamaz bir tahribata yol açabiliyor. Eskiden sadece ailemizin ve yakın çevremizin fikirleriyle sınırlı olan dünyamız, günümüzde akıllı cihazlar ve kesintisiz internet sayesinde tüm insanlığın dertlerini, sevinçlerini ve beklentilerini anbean omuzlarımıza yüklüyor. Bu durum, bilgiye ve birbirimize ulaşmamızı kolaylaştırsa da beraberinde ciddi bir duygusal yıkım getiriyor.

​Bu ağır yükten sıyrılmak için hayatımıza bir diyet uygulamamız şart; fakat bu sadece bir teknoloji ya da sosyal medya diyeti değil, asıl olarak dış dünyanın gürültüsüne ve bitmek bilmeyen beklentilerine karşı bir duruş geliştirme sürecidir. İhtiyacımız olan kadar insanlarla iletişimde kalıp, sosyal alanın bize dayattığı tüm o anlamsız haberleri, fikirleri ve algıları bir kenara itebilmeliyiz. Dışarıdan gelen gürültünün sadece özetine bakıp, olup bitenin kendi iç dünyamızdaki yansımalarına odaklandığımızda, o yıpratıcı tahribatı minimuma indirmemiz mümkün hale gelir.

​Ayrıca bizi kuşatan beklenti ağından da kurtulmanın zamanı geldi. Çevremizdeki herkesin bitmek bilmeyen taleplerini karşılamak için can hıraş bir çaba harcarken, bir de tüm dünyanın ahlaki, etik veya nefsî beklentilerini üstlenmek zorunda değiliz. Yaşadığımız şu kısa ömrün merkezinde, başkalarının ne istediği değil; kendi huzurumuz, pragmatik yaklaşımımız ve duygusal zekamız yer almalı. Bize insan olduğumuzu hatırlatacak, merhameti, paylaşmayı ve yardımlaşmayı ön plana çıkaracak faydalı bir ilme ve kültürel birikime sarılmak, bizi bu anlamsız karmaşadan koruyacak en sağlam limandır.

Özgün Yaratılışın Tasfiyesi ve Tek Tip Güzellik Dayatması

Doğduğumuz andaki halimiz, yani genetiğimiz bize sunulan o kusursuz yaratılış mucizesi, adeta biricik bir sanat eseri. Ama gelin görün ki, modern dünya bu gerçeği unutturmak için elinden geleni yapıyor. Her halimizle güzel olan o doğal halimiz, sistemin tek tip pazarlama kalıplarına uymadığı için adeta çöp kutusuna atılıyor.

​Eskiden Angelina Jolie veya Cindy Crawford gibi birkaç popüler yüz vardı ama onlara benzemeye çalışmak akıldan bile geçmezdi; çünkü o figürler tekil örneklerdi ve ulaşılması çok güçtü. Ne bugün ki estetik teknoloji üst seviyedeydi ne de bu tip operasyonlar için istenen ücret ucuzdu şimdi ki gibi. Şimdi ise bize belirli bir karakter yerine, standartlaştırılmış beden ölçüleri ve Avrupai yüz hatları dayatılıyor. Adeta seri üretim birer fabrika ürününe dönüştürülmeye çalışılıyoruz.

​Önümüze sunulan o kusursuz bedenler ve altın oran yüzler, öyle güçlü bir baskı yaratıyor ki üstümüzde, bunlara benzememek için olağanüstü bir iradeye sahip olmak gerekiyor. Modelin bu olduğu, örnek insanın tarifinin buraya çizildiği ve herkesin bu tarife uymaya çalıştığı bir dünyada yaşamak, insanı kendi özünden uzaklaştırır hale getirdi. Kıyafetlerden vücut hatlarına ve yapılan spora kadar her şey, genetiğimize ve orijinal halimize uymayan bu tek tip modele göre şekillenir oldu. Sonunda ise kendi doğallığını yitirerek birbirinin kopyası haline gelen, adeta çakma insanlara dönüşen bir kalabalık ortaya çıktı.

​Ama bize bu dayatılan baskıyı kırmanın bir yolu var: Doğal güzellik ve standartların dışında farklı yüzlere ve vücut hatlarına sahip insanların ortaya koyduğu kaliteli işler, vizyon ve iletişim dili, bu kalıpları yıkmak için bize çok güzel destek sağlayabilir. Belirtilen kalıplara uymayan ünlülerin, belirli vücut hatlarına sahip olmayan tanınan kişilerin toplumda daha fazla şey başarması, bir alanda isim yapması, bizim bu standart kalıplara karşı olan bakışımız üzerinde çok etkili bir baskı yaratır. Bu noktada tipten ziyade insanın ortaya koyduğu ürün, sanat eseri, bilimsel eser veya sportif faaliyetteki başarı ön plana çıkar. Bu dayatmalardan kurtulabilmemiz için, standart kalıpta olmayan insanlara daha fazla sorumluluk düşüyor. Çünkü bu kalıpları yıkmak, bize dayatılan moda ve imaj gibi tetikliyicilerden bizi kurtaracak olan şey, standartlara uymayan ama hayatta çok başarılı olan, örnek rol model olan insanlardan geçiyor.

Sonuç olarak bizlere düşen şey, mevcut fiziksel yapımızı yüz hatlarımızı, mümkün olan beslenme ile gerekli kaslarımızı her zaman esnek ve dinç tutacak egzersizlerle desteklemekten başka bir şey değil..

Simbiyozdan Parazitizme: İlişkilerde Güç Dengesi ve Özdeğer Meselesi

Sevgili okur, gel de doğadaki o malum timsah ve kuş hikayesine biraz yakından bak. Hani şu yazının görselinde ağzını açıp dişlerini temizleten timsah var ya; işte o, bizim modern hayattaki gizli narsistin tıpkı kendisidir. Kuş ( kürdan kuşu diye bilinir veya İngilizce adıyla Egyptian Plover – Mısır Cılıbıtı) ise zavallı bir iyiniyetle “karnımı doyururum” diyerek yanaşır yanına; timsah da bu zayıflığı bildiğinden, sadece ağzını açıp bekleyerek işini gördürür. Anlayacağınız, menfaatin temel oluşturduğu bu düzen, yalnızca doğada değil, insan ilişkilerinde de ortalıkta dolaşmaktadır.

​İşin ironik kısmı şurada: Kuş, aslında doğada kendi başına daha büyük avların peşine düşüp çok daha fazlasını elde edebilme ihtimaline karşın, timsahın sunduğu o hazır tezgaha razı olur. Eline geçenin ne kadar kısıtlı olduğunun farkındadır ama “zahmetsiz lokma” diyerek bununla idare etmeyi seçer. Konfor zannettiği o durum, aslında kendi potansiyelini elleriyle harcamasından başka bir şey değildir.

​Bu durumu kendi hayatımıza uyarlarsak; etrafınızda sürekli sizi eleştiren, fakat ara sıra fırlattığı ufacık bir övgüyü sanki büyük bir lütufta bulunuyormuş gibi sunan biri var mı? İşte o kişi, hayatınızın timsahıdır. Siz, “demek ki bunu hak ediyorum, sonunda beni onaylayacak” diyerek her tavrına boyun eğersiniz; o ise sizin enerjiniz üzerinden beslenmeye devam eder. Tıpkı doğadaki kuş gibi, daha iyisini hak ettiğinizi unutup o ufak kırıntılara razı olursunuz ve adına da “ilişki” dersiniz.

​Netice kelam; timsah ile kuşun bu menfaate dayalı dansı, kimi zaman vahşi doğada kimi zaman da en yakınımızda sessizce sürüp gider. En doğrusu, insanın kendi kıymetini bilmesi; kendisini tüketen o narsist yapılara sırt çevirip kendi gökyüzünde özgürce kanat çırpabilmesidir.

Serçe Parmak ve Vicdan: Görünmeyen Gücün Denge Noktası

Serçe parmağın önemini anlatan bir yazıya denk gelmiştim. Yazıda, bu minik parmağın hayatımızdaki kritik işlevi öyle güzel vurgulanıyordu ki, bir an durup düşündüm: “Hayatımızda başka olmazsa olmaz ortada görünmeyen ama aslında çok önemli ne var?” Bu sorunun cevabını ararken aklıma doğrudan vicdan geldi. Vicdan, tüm insanlığın içinde bizi aslında dünyada iyi kılan, insanlarla iyi ilişkiler kurduran, hayatımızı düzelten, merhamet, şefkat, empati, pişmanlık  ve adalet gibi duyguları besleyen soyut kavramın adıydı.

​Genellikle elimizin en zayıf ve işlevsiz parçası gibi görünen serçe parmağımız, anatomik olarak elin kavrama gücünün belkemiğidir aslında. Ona gereken desteği vermeden ağır nesneleri tam güçle kavramak neredeyse imkansızdır. İşte içimizdeki vicdan duygusu da tıpkı bu serçe parmak gibidir; görünmezdir, varlığı sadece en hayati ve kritik anlarda hissedilir ama karakterimizi ayakta tutan, hayatın sorumluluklarını taşırken bizi dengeleyen en güçlü vicdani motordur.

​Nasıl serçe parmak üstüne düşen görev olduğunda hemen sorumluluk alıp ortaya çıkıyorsa, insan da hayatında merhamet, şefkat ve adalet gibi temel erdemleri ortaya çıkarmak için vicdanını kullanır. Yani nasıl serçe parmak kesildiğinde bir şeyleri kavrayamıyorsak, sosyal hayatımızda ve yakın ilişkilerimizde de vicdanı kullanmadan yaptığımız her iş yarım kalır. Sonuçta, serçe parmağımızın bedensel gücümüzü tamamlaması gibi, vicdanımız da karakterimizin ve ahlaki duruşumuzun sarsılmaz dengesini oluşturur. Serçe parmağınızı ve vicdanınızı her daim korumamız dileğiyle..

Zihinde Yanan Lamba: Edebiyatın Aile Metaforu

Osman Erim Naiboğlu’nun “Edebiyat edeb’in en hayırlı evladı ve diğer kardeşlerinin de en açık sözlüsüdür”

​Bazen kelimeler, arkalarındaki anlam yüküyle birlikte insanın zihninde adeta bir lamba yakar.  “Edebiyat” ve “edeb” kelimelerinin kökteşliği malumumuz; fakat Naiboğlu’nun bunu bir aile metaforuyla, edebiyatı edebin “en hayırlı evladı” ve “en açık sözlüsü” olarak tanımlaması gerçekten çok çarpıcı.

​Bana göre edebiyat; süslü cümlelerin bir araya gelmesinden ibaret değil. Hayatın, insanın, toplumun ve içimizdeki karmaşanın en filtresiz ve cesur aynası. Edeb, sınırları çizerken; edebiyat o sınırları zorlayan, söylenmesi en güç olanı bile sakınmadan yüzümüze çarpan o dürüst ses oluyor. Tıpkı bir ailenin en haşarı ama en doğrucusunu söyleyen, inatçı ama en çok sevilen evladı gibi.

​

Kalabalığın İçinde Kendini Bulmak: Anti-Tüketim Manifestosu

Züppe etkisi ve Veblen etkisi, tüketim alışkanlıklarını inceleyen önemli sosyo-ekonomik kavramlardır. Züppe etkisi, bir ürünün değeri herkesçe erişilebilir olmaması veya fiyatının çok yüksek olmasıyla alakalıdır; ürün popülerleştikçe üst gelir grubundaki tüketicilerin ona olan ilgisi azalır. Veblen etkisinde ise, fiyat arttıkça malın gösteriş yapma amacıyla daha çok talep görmesi söz konusudur.

​Hayatın her alanında—bir restorandaki lezzette, raftaki teknolojik eşyada, kütüphanemdeki kitapta—ben kalabalığa karışıp herkesleşmek istememişimdir. Mesela yıllar önce Matrix filmini vizyona girdikten yaklaşık beş yıl sonra izlediğimi, ya da Michael Jackson’ın lise yıllarımda çıkardığı albümü yaklaşık iki yıl sonra aldığımı hatırlıyorum. Herkesin aynı yöne aktığı bir nehirde yüzmek yerine, kendi akıntımı yaratmayı seçiyorum bi bakıma.

​Hatta diyorum ki ; insanlar benim gibi davranırsa, aslında fiyat politikaları inanın çok farklı olur. Bir ürün yeni çıktı diye, popüler bir markanın son modeli çıktı diye hemen o modele yönelmek o ürünün otomatikman fiyatını arttırır mesela. Bunun yerine biraz bekleyip satın alarak ya da belli bir süre satın almadığında orada üretici de şunu fark etmiş olacak: toplum artık çok bilinçli, fiyat yüksekken almıyor, ben de bunun fiyatını en son çıktı diye abartarak fahiş fiyatla artık satıp büyük karlar elde edemeyeceğim diye düşündürmek lazım. Bu bakış açısı, tüketici davranışları literatüründe anti-tüketim veya pragmatik tüketicilik olarak bilinir. Statü arayışından ziyade, daha bilinçli ve bağımsız bir tercihi temsil eder. Fiyatı markanın gücüyle değil, gerçek değeriyle ölçen, özgünlüğe ve kaliteye değer veren bir toplum olmayı bir gün be verebilecek miyiz acaba?

Babel’in Listesinde Yakamoz Var, Benim Aklım “Gönül”de

Dünyanın en güzel kelimesi hangisidir? Bu soruya yanıt arayan dil öğrenme platformu Babbel, devasa bir küresel araştırmaya imza attı. Reddit ve TikTok gibi platformlardaki binlerce dil tartışmasını analiz ederek 75 farklı dilden 223 kelimelik dev bir liste oluşturan şirket; dilbilimciler, yazarlar ve kültür uzmanlarından oluşan uluslararası bir jüriyle zirvenin sahibini belirlemiş.

​Jürinin ses yapısı, anlam derinliği, nadirlik ve kültürel önem kriterlerine göre yaptığı değerlendirmede birincilik ipini göğüsleyen kelime, Yeni Zelanda’nın yerli halkı Maori dilinden “kaitiakitanga” olmuş.

​Maori dünya görüşüne dayanan bu güçlü kavram; doğayı korumayı, gelecek nesillere karşı sorumluluk duymayı ve çevreye bir koruyuculuk bilinciyle yaklaşmayı ifade ediyor.

​Türkçeden Gurur Verici Bir An: “Yakamoz”

​Babbel’in hazırladığı ve dünyanın en özel 15 kelimesinin yer aldığı seçkide, Türkçeden de çok sevdiğimiz bir sözcük yer almış: Yakamoz.

​Başka dillere doğrudan çevrilmesi zor olan, ay ışığının su yüzeyinde yarattığı o büyüleyici gümüşü parıltıyı anlatan “yakamoz”, Türkçenin şiirsel yapısını ve doğayla kurduğu zarif bağı bir kez daha global platformda gözler önüne serdi. Listede sıralama yapılmasa da, yakamozun bu 15 seçkin kelime arasında yer alması kültürel açıdan bence gurur verici.

​Azınlık ya da yok olma tehlikesi altındaki dillerin de dahil olduğu listede, insan deneyiminin ne kadar zengin olduğunu gösteren bir çok kelime bulunuyor:

  • ​Hiraeth (Galce): Kaybedilmiş ya da hiç tam anlamıyla sahip olunamamış bir yuvaya veya zamana duyulan derin, buruk özlem.
  • ​Ikigai (Japonca): İnsana her sabah yataktan kalkmak için neden veren yaşam amacı.
  • ​Mamihlapinatapai (Yaghan): İki kişinin de ilk adımı karşı tarafın atmasını istediği anda paylaşılan o sessiz, anlamlı bakış.
  • ​Ubuntu (Zulu): “Ben, biz olduğumuz için varım” anlayışına dayanan ortak insanlık felsefesi.
  • ​Saudade (Portekizce): Yokluğuyla acı veren ama aynı zamanda içte güzel duygular uyandıran derin özlem.

​Yakamoz görsel ve şiirsel bir güzelliği anlatsa da, işin aslı şu ki; bu listeyi hazırlayanlar Türkçenin en derin ve en özel hazinelerinden birini dışarıda bırakmışlar bence. Bizim dilimizdeki “gönül” kelimesi, o 223 kelimelik listenin tamamından ve listedeki pek çok kavramdan çok daha üstündür, çok daha derin bir anlam taşır.

​Gönül; sevgi, merhamet, vefa, kırgınlık, neşe ve insanın iç dünyasındaki manevi evreni tek bir kelimede toplayan, Türkçenin belki de en sıcak ve en özel kelimesi. “Gönül almak”, “gönül vermek” veya “gönül koymak” gibi deyimlerle dilimizin köklerine kazınmış olan bu sözcük, doğayı koruma arzusunun da ötesinde, insanın tüm iyiliğini, bağlarını ve ruhunu temsil eder. Günümüz Türkçesinde ne yazık ki eskisi kadar sık kullanılmasa da bence o liste’de ilk 5’te olmalıydı.

Çatı Arayan İlişkiler: Hoboseksüellik ve ahlâk girdapları

Çatı Arayan İlişkiler: Modern Dünyada  Hoboseksüellik ve Karakter Dengesi

​Son yıllarda Avrupa’da ve tabiki Amerika’da artan kira fiyatları ve hayat pahalılığı, ilişkilerin doğasını sessiz sedasız kabuk değiştiriyor. Artık romantizm değil, lojistik hesaplar ve barınma ihtiyacı ön plana çıkıyor.

​Aslında, bu durum Türkiye için tamamen yeni değil. Yıllardır belli çevrelerde, birlikte yaşama kavramı, sevgi ve saygı temelinde ortak bir evi paylaşma üzerine kuruluydu. Hatta bazen imam nikahı devreye girerek, resmi sorumluluklardan kaçınma ama yine de uzun vadeli bir birliktelik kurma çabası görülürdü.

​Bugünse, bu dinamikler daha belirginleşti ve çoğu zaman ahlaki ya da dini bir sorumluluk gözetilmeksizin sadece pratik faydaya dayalı hale geldi. Bu tür yaklaşımlar, sorumluluktan kaçtığı gibi, insanların genel duruşunu ve karakterini bozan davranışlar olarak öne çıkıyor. Temel motivasyon, karşısındaki insanı tanımaktan ziyade, onun sunduğu imkanlardan faydalanmak haline geldi. Sürekli çıkar ilişkisiyle bir arada olma alışkanlığı edinen biri, yarın evleneceği insanı da aynı şekilde görme ihtimalini artırıyor. Bu da evliliklerin ömürlerini kısaltırken, geride mağdur çocuklar bırakıyor. Geleceğe baktığımda bu durumun etik değerleri, sadakati, güveni, istikrarı bitirdiğini ve inancımızın uygun görmediği bir yaşam şekline dönüştüğünü çok net görüyorum.

​Umarım bu sayı Türkiye’de de çok artmadan, umarım ahlaki etik bir çizgiye oturturup, toplumsal hayatımız düzgün bir şekilde devam eder.

Diplomasi Arenasında Şortlu Beden Dili: Fetterman ve Netanyahu

​Siyasi liderlerin bir araya geldiği anlar, sadece söylenen sözlerle değil, beden dilleri ve giyim tarzlarıyla da büyük dikkat çekiyor. Fetterman’ın giydiği şort ve bacağını neredeyse havaya kadar kaldırarak sergilediği rahat oturuş biçimi, adeta tatil arasında gerçekleşen bir görüşmeyi andırıyor. Karşısındaki Netanyahu’nun mahcup duruşuyla tezat oluşturan bu görüntü, kamuoyunda ciddi eleştirilere yol açabilecek bir dengesizliği ve güçsüzlüğü gözler önüne seriyor. Netanyahu’nun içinden nasıl köpürdüğünü tahmin etmek zor değil; ancak karşısında Amerika olduğu için bu duruma sessiz kalmak zorunda kalmıştır. Eminim, Netanyahu’nun kendi halkı da onu bu konuda eleştirecektir. Zaten zayıf olan o ciddi, güçlü lider imajı bu görüntüden sonra iyice yerin dibine batmış durumda manzaraya bakınca!

Tanınan Yüzlerin Ardındaki Sessizlik: Eren Kaşıkçı’ya Veda

Tanınan bir yüzün kaybı, ardında derin bir sessizlik ve geniş bir yankı bırakıyor. Eren Kaşıkçı’nın genç yaşta aramızdan ayrılışı, sadece yemek dünyasını değil, onunla bir şekilde yolu kesişen herkesi derinden etkiledi. Acun Ilıcalı’nın “Var mısın Yok musun” ile başlayan ve bugüne dek süren tüm projelerini dönem dönem izlemişimdir. Ancak bu yapımları, kültür, bilgi veya insani açıdan bize bir şey vadetmediğini düşündüğüm için, keyifle veya kendi isteğimle takip etmemişimdir. Tamamen ailemde izleyenlerin etkisiyle veya onlarla otururken mecburen açık olan kanal sayesinde denk gelmişimdir. Ilıcalı’nın bu bu tip yarışmaları, belli bir kesim için sıradan insanların şöhrete giden yolu açsada, ünlülerin sönen yıldızlara daha fazla getiri sunmuştur. Aynı zamanda eski yıldızların tekrar parlatılması için bir fırsat sunulur bu yarışma konseptinde..

Neyse asıl mevzuya döndüğümüzde, ölümün hayatlarımıza dokunuşunun etkilerini hepimiz farklı açıdan değerlendiririz. Sıradan vatandaş olarak ölenler, ünlü olup ölenler, yakınlarımızdan ölenler bize hep farklı üzüntüler katar. Ve yine ilginçtir ki tanınmış ünlü bir ölümüne verilen tepkiler genelde daha sesli konuşulur gündemde. Ancak hep ailesi bilir, bu acının en dayanılmaz ağırlığını. Son olarak kaybettiğimiz Eren Kaşıkçı’nın annesi, eşi ve çocuğuna sabırlar diliyorum. Kaşıkçı’nın mekanı da cennet olsun inşallah.

Aynadaki Gerçeği Reddetmek Üzerine

Kendi Gölgesinden Kaçanlar: Aynadaki Gerçeği Reddetmek Üzerine

​Hayatın akışı içinde, bir yapbozun yanlış parçalarını zorla birleştirmeye çalıştığımız anlar olur. İlişkilerimizde, iş hayatımızda veya kişisel gelişimimizde bir şeyler ters gider, tıkanırız. Bu tıkanıklığı aşmak, çözüm üretmek ve daha sağlıklı bir noktaya varmak için dışarıdan bir müdahale, bir değişim çabası içine gireriz. Bazen bu çaba o kadar yoğunlaşır ki, karşımızdaki insanın bir dostun, bir partnerin, bir yöneticinin “yanlış” olanı görmesi ve “doğru” olana evrilmesi için adeta bir savaş veririz.

​Ancak, sosyal medyadaki o sarsıcı cümlede ifade edildiği gibi: “Kendi eylemlerinde sorun görmeyeni değiştiremezsin…”

​Bu, sadece bir gözlem değil; aynı zamanda bir sınır çizgisi, bir uyanış çağrısı ve belki de bir kabullenişin başlangıcıdır. Gelin bu derin ifadeyi, felsefi metaforların ışığında inceleyelim.

​1. Görünmezlik Pelerini ve İnkârın Kalkanı

​Değişim, kişinin kendi içindeki tutarsızlığı fark etmesiyle başlar. Ancak, insan zihni kendini korumak için inanılmaz mekanizmalara sahiptir. Bunlardan en güçlüsü ise inkârdır.

​Kendi eylemlerinde sorun görmeyen insan, aslında bir “Görünmezlik Pelerini” giymiştir. Bu pelerin, onun davranışlarının—öfkesinin, manipülasyonunun, bencilliğinin veya ihmalinin yarattığı yıkımı görmesini engeller. Pelerinin kumaşı, “Ben haklıyım”, “Onlar bana bunu yaptı”, “Durum bunu gerektirdi” gibi rasyonalizasyon ipliklerinden dokunmuştur.

​Siz, dışarıdan bir gözlemci olarak, o pelerinin altındaki çıplak ve yaralı veya yaralayan gerçeği görebilirsiniz. Pelerinin yırtıklarını, hataların yarattığı delikleri işaret edebilirsiniz. Ama nafile. Kişi, kendi zihinsel kalkanının arkasındayken, sizin gösterdiğiniz “sorun” dış dünyanın bir yansımasıdır, kendisinin değil.

​2. Tohumun Toprağa İhtiyacı: Değişim İçsel Bir Süreçtir

​Bir bahçıvanı düşünün. En kaliteli tohumları, en verimli gübreyi ve en modern sulama sistemini kullanıyor. Ancak bahçıvan, tohumları beton bir zemine örneğin bir otoparka ekmeye çalışıyor. Ne kadar çabalarsa çabalasın, o beton zeminden bir filiz çıkmayacaktır.

​Kendi eylemlerinde sorun görmeyen insan, değişimin tohumu için beton zemin gibidir. Değişim ister pişmanlık olsun, ister yeni bir bakış açısı kazanmak, isterse davranış kalıplarını kırmak olsun toprak ister. Bu toprak, öz-farkındalık ve sorumluluktur.

​Kişi, eylemlerinin sonuçlarını ve bu sonuçlardaki payını kabul etmedikçe (toprağı kazmadıkça), o beton zemine döktüğünüz değişim tohumları rüzgârla savrulup gidecektir. Tohumların yeşermesi için o zeminin çatlaması, kırılması ve kişinin “Burada bir sorun var, ve bu sorunun bir parçası da benim” demesi gerekir. Dışarıdan bir baskıyla ne kadar haklı ve iyi niyetli olursa olsun zemin kırılamaz, sadece daha fazla sertleşir.

​3. Yankı Odasında Kaybolmak

​Son bir metafor olarak, yankı odasını ele alalım. Herkes, kendi doğrularının ve inançlarının yankılandığı bir odada yaşar. Kendi eylemlerinde sorun görmeyen insan, bu odanın duvarlarını kendi haklılığıyla örmüştür.

​Siz o odaya girip, “Yaptığın şey yanlış” dediğinizde, bu ses onun için bir melodi değil, sadece bir “gürültüdür”. Duvarlar bu sesi geri yansıtır ve o, kendi sesini daha yüksek duyar: “Ben haklıyım!”

​Odanın kapısını içeriden kitlemiştir. Anahtar ise tevazu ve kabuldür. Ancak bu anahtarı, sadece odanın sahibi yani kişi kendisi içeriden çevirebilir. Dışarıdan zorla odaya girmeye çalışmak, içerideki duvarların daha da güçlenmesine, kişinin savunma mekanizmalarını daha da keskinleştirmesine neden olur. Yankı odası, bir hapishaneye dönüşür.

​Sonuç: Kabulün Özgürlüğü

​Bu sözün felsefi özü, bizi boşuna kürek çekmekten alıkoyar ve bize gerçekliği kabul etme gücü verir. Bir insanı değiştirmeye çalışmak, bir nehri tersine akıtmaya çalışmak gibidir. Nehrin kendi yatağını bulması, kendi iç dinamikleriyle—belki bir dağın aşınmasıyla, belki bir depremle gerçekleşir.

​Bu, çaresizlik demek değildir. Bilakis, büyük bir bilgeliktir. Birini değiştiremeyeceğinizi anladığınızda, kendinizi değiştirebilirsiniz: Onun beton zemininde bitki yetiştirme çabasından vazgeçer, ya oradan uzaklaşır ya da onunla olduğu haliyle sağlıklı bir mesafe kurmayı öğrenirsiniz.

​Kendi eylemlerinde sorun görmeyen insan, kendi karanlığından memnundur. Siz ona sadece ışığı tutabilirsiniz, ama gözlerini zorla açamazsınız. Gerçek değişim, kişinin kendi aynasında çatlağı görmesiyle ve o çatlağı korkmadan kabul etmesiyle başlar.

Güzelliğin Karanlık Yüzü: Öjeni Gerçeğiyle Yüzleşmek

​Bugüne kadar Avrupa toplumlarının ne kadar dengeli vücut hatlarına sahip olduğunu ve ne kadar doğal bir güzellik standardı taşıdıklarını düşündüm. Ancak işin derinine indiğimde, bu mükemmellik arzusunun arkasında yatan insanlık dışı bir vahşetle karşılaştım: Öjeni.

​Tarih sayfalarını karıştırdığımda, 20. yüzyılın başlarında Danimarka, Norveç, İsveç, İsviçre ve Amerika gibi ülkelerin daha “kusurlu” gördükleri insanları nasıl hedef aldıklarını dehşetle öğrendim.

Yazının görselinde gördüğünüz adam, 20. yüzyılın başlarında Amerika Birleşik Devletleri’ndeki öjeni (öjenik) hareketinin en önemli figürlerinden biri olan Harry H. Laughlin

​1910 yılında kurulan ve New York’ta bulunan Eugenics Record Office (Öjeni Kayıt Bürosu) kurumunun genel müdürlüğünü ve yürütücülüğünü yapmış. Laughlin, insan soyunu “iyileştirme” iddiasıyla hazırladığı zorunlu kısırlaştırma yasa tasarıları ve göçmen kısıtlamaları politikalarıyla Amerikan öjeni hareketine önderlik etmiştir. Yan yüzbinlerce masum insanının yokedilmesi ya da kısırlaştırılmasını sağlayan karaktersiz. İşte bu Laughlin gibi farklı ülkelerde öjeni katliamını yapan onlarca namussuz, Engelli, zihinsel olarak geride veya suçlu olarak etiketlenen binlerce insanı, sözde bir ırk ıslahı adına kısırlaştırıldı veya toplumdan tecrit edildi. Bu zulmün kralını ise Adolf Hitler yaptı; Nazi Almanyası döneminde 400.000’den fazla insan zorla kısırlaştırıldı. Bu ülkeler, kendi istedikleri elit nesli yaratmak uğruna nice hayatları hiçe saydılar.

​Ne yazık ki bu zulüm burada bitmedi. Bugün, yani 21. yüzyılda, bilim ve teknolojinin gelişmesiyle birlikte öjeni kavramı yeni bir kılığa bürünerek tekrar karşımıza çıkıyor. Eski çağlardaki gibi fiziksel olarak insanları ortadan kaldıramayacaklarını bildiklerinden, şimdi mecburen bu yeni ve sinsi yolu deniyorlar. Genetik verilerimizin sigorta şirketleri tarafından kullanılarak poliçe fiyatlarının yükseltilmesi veya işe alım süreçlerinde ayrımcılığa maruz kalmanız, bu yeni öjeninin sosyoekonomik hakları nasıl tehdit ettiğini çok net gösteriyor.

​Bu yeni öjenik dalganın Avrupalıların başına geleceği bir gerçek. Dünyanın hiçbir yerinde masumane bir kılıf altında insanları kobay faresi gibi gören ve zalimliği meşrulaştıran bir zihniyet kabul edilemez. Tarihte yaşanan bu acı tecrübeleri unutmadan, Avrupa halkının bilimin tüm insanlığın hayrına kullanılması konusunda daha uyanık ve sorgulayıcı olması gerekiyor.

Yazının sonunda “hak ile batıl’ın savaşı bu dünya” cümlesi üzerinden sizi tekrar derin bir düşünceye davet etmek istiyorum bile isteye efendim..