Serçe Parmak ve Vicdan: Görünmeyen Gücün Denge Noktası

Serçe parmağın önemini anlatan bir yazıya denk gelmiştim. Yazıda, bu minik parmağın hayatımızdaki kritik işlevi öyle güzel vurgulanıyordu ki, bir an durup düşündüm: “Hayatımızda başka olmazsa olmaz ortada görünmeyen ama aslında çok önemli ne var?” Bu sorunun cevabını ararken aklıma doğrudan vicdan geldi. Vicdan, tüm insanlığın içinde bizi aslında dünyada iyi kılan, insanlarla iyi ilişkiler kurduran, hayatımızı düzelten, merhamet, şefkat, empati, pişmanlık  ve adalet gibi duyguları besleyen soyut kavramın adıydı.

​Genellikle elimizin en zayıf ve işlevsiz parçası gibi görünen serçe parmağımız, anatomik olarak elin kavrama gücünün belkemiğidir aslında. Ona gereken desteği vermeden ağır nesneleri tam güçle kavramak neredeyse imkansızdır. İşte içimizdeki vicdan duygusu da tıpkı bu serçe parmak gibidir; görünmezdir, varlığı sadece en hayati ve kritik anlarda hissedilir ama karakterimizi ayakta tutan, hayatın sorumluluklarını taşırken bizi dengeleyen en güçlü vicdani motordur.

​Nasıl serçe parmak üstüne düşen görev olduğunda hemen sorumluluk alıp ortaya çıkıyorsa, insan da hayatında merhamet, şefkat ve adalet gibi temel erdemleri ortaya çıkarmak için vicdanını kullanır. Yani nasıl serçe parmak kesildiğinde bir şeyleri kavrayamıyorsak, sosyal hayatımızda ve yakın ilişkilerimizde de vicdanı kullanmadan yaptığımız her iş yarım kalır. Sonuçta, serçe parmağımızın bedensel gücümüzü tamamlaması gibi, vicdanımız da karakterimizin ve ahlaki duruşumuzun sarsılmaz dengesini oluşturur. Serçe parmağınızı ve vicdanınızı her daim korumamız dileğiyle..

Zihinde Yanan Lamba: Edebiyatın Aile Metaforu

Osman Erim Naiboğlu’nun “Edebiyat edeb’in en hayırlı evladı ve diğer kardeşlerinin de en açık sözlüsüdür”

​Bazen kelimeler, arkalarındaki anlam yüküyle birlikte insanın zihninde adeta bir lamba yakar.  “Edebiyat” ve “edeb” kelimelerinin kökteşliği malumumuz; fakat Naiboğlu’nun bunu bir aile metaforuyla, edebiyatı edebin “en hayırlı evladı” ve “en açık sözlüsü” olarak tanımlaması gerçekten çok çarpıcı.

​Bana göre edebiyat; süslü cümlelerin bir araya gelmesinden ibaret değil. Hayatın, insanın, toplumun ve içimizdeki karmaşanın en filtresiz ve cesur aynası. Edeb, sınırları çizerken; edebiyat o sınırları zorlayan, söylenmesi en güç olanı bile sakınmadan yüzümüze çarpan o dürüst ses oluyor. Tıpkı bir ailenin en haşarı ama en doğrucusunu söyleyen, inatçı ama en çok sevilen evladı gibi.

​

Babel’in Listesinde Yakamoz Var, Benim Aklım “Gönül”de

Dünyanın en güzel kelimesi hangisidir? Bu soruya yanıt arayan dil öğrenme platformu Babbel, devasa bir küresel araştırmaya imza attı. Reddit ve TikTok gibi platformlardaki binlerce dil tartışmasını analiz ederek 75 farklı dilden 223 kelimelik dev bir liste oluşturan şirket; dilbilimciler, yazarlar ve kültür uzmanlarından oluşan uluslararası bir jüriyle zirvenin sahibini belirlemiş.

​Jürinin ses yapısı, anlam derinliği, nadirlik ve kültürel önem kriterlerine göre yaptığı değerlendirmede birincilik ipini göğüsleyen kelime, Yeni Zelanda’nın yerli halkı Maori dilinden “kaitiakitanga” olmuş.

​Maori dünya görüşüne dayanan bu güçlü kavram; doğayı korumayı, gelecek nesillere karşı sorumluluk duymayı ve çevreye bir koruyuculuk bilinciyle yaklaşmayı ifade ediyor.

​Türkçeden Gurur Verici Bir An: “Yakamoz”

​Babbel’in hazırladığı ve dünyanın en özel 15 kelimesinin yer aldığı seçkide, Türkçeden de çok sevdiğimiz bir sözcük yer almış: Yakamoz.

​Başka dillere doğrudan çevrilmesi zor olan, ay ışığının su yüzeyinde yarattığı o büyüleyici gümüşü parıltıyı anlatan “yakamoz”, Türkçenin şiirsel yapısını ve doğayla kurduğu zarif bağı bir kez daha global platformda gözler önüne serdi. Listede sıralama yapılmasa da, yakamozun bu 15 seçkin kelime arasında yer alması kültürel açıdan bence gurur verici.

​Azınlık ya da yok olma tehlikesi altındaki dillerin de dahil olduğu listede, insan deneyiminin ne kadar zengin olduğunu gösteren bir çok kelime bulunuyor:

  • ​Hiraeth (Galce): Kaybedilmiş ya da hiç tam anlamıyla sahip olunamamış bir yuvaya veya zamana duyulan derin, buruk özlem.
  • ​Ikigai (Japonca): İnsana her sabah yataktan kalkmak için neden veren yaşam amacı.
  • ​Mamihlapinatapai (Yaghan): İki kişinin de ilk adımı karşı tarafın atmasını istediği anda paylaşılan o sessiz, anlamlı bakış.
  • ​Ubuntu (Zulu): “Ben, biz olduğumuz için varım” anlayışına dayanan ortak insanlık felsefesi.
  • ​Saudade (Portekizce): Yokluğuyla acı veren ama aynı zamanda içte güzel duygular uyandıran derin özlem.

​Yakamoz görsel ve şiirsel bir güzelliği anlatsa da, işin aslı şu ki; bu listeyi hazırlayanlar Türkçenin en derin ve en özel hazinelerinden birini dışarıda bırakmışlar bence. Bizim dilimizdeki “gönül” kelimesi, o 223 kelimelik listenin tamamından ve listedeki pek çok kavramdan çok daha üstündür, çok daha derin bir anlam taşır.

​Gönül; sevgi, merhamet, vefa, kırgınlık, neşe ve insanın iç dünyasındaki manevi evreni tek bir kelimede toplayan, Türkçenin belki de en sıcak ve en özel kelimesi. “Gönül almak”, “gönül vermek” veya “gönül koymak” gibi deyimlerle dilimizin köklerine kazınmış olan bu sözcük, doğayı koruma arzusunun da ötesinde, insanın tüm iyiliğini, bağlarını ve ruhunu temsil eder. Günümüz Türkçesinde ne yazık ki eskisi kadar sık kullanılmasa da bence o liste’de ilk 5’te olmalıydı.

Aynadaki Gerçeği Reddetmek Üzerine

Kendi Gölgesinden Kaçanlar: Aynadaki Gerçeği Reddetmek Üzerine

​Hayatın akışı içinde, bir yapbozun yanlış parçalarını zorla birleştirmeye çalıştığımız anlar olur. İlişkilerimizde, iş hayatımızda veya kişisel gelişimimizde bir şeyler ters gider, tıkanırız. Bu tıkanıklığı aşmak, çözüm üretmek ve daha sağlıklı bir noktaya varmak için dışarıdan bir müdahale, bir değişim çabası içine gireriz. Bazen bu çaba o kadar yoğunlaşır ki, karşımızdaki insanın bir dostun, bir partnerin, bir yöneticinin “yanlış” olanı görmesi ve “doğru” olana evrilmesi için adeta bir savaş veririz.

​Ancak, sosyal medyadaki o sarsıcı cümlede ifade edildiği gibi: “Kendi eylemlerinde sorun görmeyeni değiştiremezsin…”

​Bu, sadece bir gözlem değil; aynı zamanda bir sınır çizgisi, bir uyanış çağrısı ve belki de bir kabullenişin başlangıcıdır. Gelin bu derin ifadeyi, felsefi metaforların ışığında inceleyelim.

​1. Görünmezlik Pelerini ve İnkârın Kalkanı

​Değişim, kişinin kendi içindeki tutarsızlığı fark etmesiyle başlar. Ancak, insan zihni kendini korumak için inanılmaz mekanizmalara sahiptir. Bunlardan en güçlüsü ise inkârdır.

​Kendi eylemlerinde sorun görmeyen insan, aslında bir “Görünmezlik Pelerini” giymiştir. Bu pelerin, onun davranışlarının—öfkesinin, manipülasyonunun, bencilliğinin veya ihmalinin yarattığı yıkımı görmesini engeller. Pelerinin kumaşı, “Ben haklıyım”, “Onlar bana bunu yaptı”, “Durum bunu gerektirdi” gibi rasyonalizasyon ipliklerinden dokunmuştur.

​Siz, dışarıdan bir gözlemci olarak, o pelerinin altındaki çıplak ve yaralı veya yaralayan gerçeği görebilirsiniz. Pelerinin yırtıklarını, hataların yarattığı delikleri işaret edebilirsiniz. Ama nafile. Kişi, kendi zihinsel kalkanının arkasındayken, sizin gösterdiğiniz “sorun” dış dünyanın bir yansımasıdır, kendisinin değil.

​2. Tohumun Toprağa İhtiyacı: Değişim İçsel Bir Süreçtir

​Bir bahçıvanı düşünün. En kaliteli tohumları, en verimli gübreyi ve en modern sulama sistemini kullanıyor. Ancak bahçıvan, tohumları beton bir zemine örneğin bir otoparka ekmeye çalışıyor. Ne kadar çabalarsa çabalasın, o beton zeminden bir filiz çıkmayacaktır.

​Kendi eylemlerinde sorun görmeyen insan, değişimin tohumu için beton zemin gibidir. Değişim ister pişmanlık olsun, ister yeni bir bakış açısı kazanmak, isterse davranış kalıplarını kırmak olsun toprak ister. Bu toprak, öz-farkındalık ve sorumluluktur.

​Kişi, eylemlerinin sonuçlarını ve bu sonuçlardaki payını kabul etmedikçe (toprağı kazmadıkça), o beton zemine döktüğünüz değişim tohumları rüzgârla savrulup gidecektir. Tohumların yeşermesi için o zeminin çatlaması, kırılması ve kişinin “Burada bir sorun var, ve bu sorunun bir parçası da benim” demesi gerekir. Dışarıdan bir baskıyla ne kadar haklı ve iyi niyetli olursa olsun zemin kırılamaz, sadece daha fazla sertleşir.

​3. Yankı Odasında Kaybolmak

​Son bir metafor olarak, yankı odasını ele alalım. Herkes, kendi doğrularının ve inançlarının yankılandığı bir odada yaşar. Kendi eylemlerinde sorun görmeyen insan, bu odanın duvarlarını kendi haklılığıyla örmüştür.

​Siz o odaya girip, “Yaptığın şey yanlış” dediğinizde, bu ses onun için bir melodi değil, sadece bir “gürültüdür”. Duvarlar bu sesi geri yansıtır ve o, kendi sesini daha yüksek duyar: “Ben haklıyım!”

​Odanın kapısını içeriden kitlemiştir. Anahtar ise tevazu ve kabuldür. Ancak bu anahtarı, sadece odanın sahibi yani kişi kendisi içeriden çevirebilir. Dışarıdan zorla odaya girmeye çalışmak, içerideki duvarların daha da güçlenmesine, kişinin savunma mekanizmalarını daha da keskinleştirmesine neden olur. Yankı odası, bir hapishaneye dönüşür.

​Sonuç: Kabulün Özgürlüğü

​Bu sözün felsefi özü, bizi boşuna kürek çekmekten alıkoyar ve bize gerçekliği kabul etme gücü verir. Bir insanı değiştirmeye çalışmak, bir nehri tersine akıtmaya çalışmak gibidir. Nehrin kendi yatağını bulması, kendi iç dinamikleriyle—belki bir dağın aşınmasıyla, belki bir depremle gerçekleşir.

​Bu, çaresizlik demek değildir. Bilakis, büyük bir bilgeliktir. Birini değiştiremeyeceğinizi anladığınızda, kendinizi değiştirebilirsiniz: Onun beton zemininde bitki yetiştirme çabasından vazgeçer, ya oradan uzaklaşır ya da onunla olduğu haliyle sağlıklı bir mesafe kurmayı öğrenirsiniz.

​Kendi eylemlerinde sorun görmeyen insan, kendi karanlığından memnundur. Siz ona sadece ışığı tutabilirsiniz, ama gözlerini zorla açamazsınız. Gerçek değişim, kişinin kendi aynasında çatlağı görmesiyle ve o çatlağı korkmadan kabul etmesiyle başlar.

Güzelliğin Karanlık Yüzü: Öjeni Gerçeğiyle Yüzleşmek

​Bugüne kadar Avrupa toplumlarının ne kadar dengeli vücut hatlarına sahip olduğunu ve ne kadar doğal bir güzellik standardı taşıdıklarını düşündüm. Ancak işin derinine indiğimde, bu mükemmellik arzusunun arkasında yatan insanlık dışı bir vahşetle karşılaştım: Öjeni.

​Tarih sayfalarını karıştırdığımda, 20. yüzyılın başlarında Danimarka, Norveç, İsveç, İsviçre ve Amerika gibi ülkelerin daha “kusurlu” gördükleri insanları nasıl hedef aldıklarını dehşetle öğrendim.

Yazının görselinde gördüğünüz adam, 20. yüzyılın başlarında Amerika Birleşik Devletleri’ndeki öjeni (öjenik) hareketinin en önemli figürlerinden biri olan Harry H. Laughlin

​1910 yılında kurulan ve New York’ta bulunan Eugenics Record Office (Öjeni Kayıt Bürosu) kurumunun genel müdürlüğünü ve yürütücülüğünü yapmış. Laughlin, insan soyunu “iyileştirme” iddiasıyla hazırladığı zorunlu kısırlaştırma yasa tasarıları ve göçmen kısıtlamaları politikalarıyla Amerikan öjeni hareketine önderlik etmiştir. Yan yüzbinlerce masum insanının yokedilmesi ya da kısırlaştırılmasını sağlayan karaktersiz. İşte bu Laughlin gibi farklı ülkelerde öjeni katliamını yapan onlarca namussuz, Engelli, zihinsel olarak geride veya suçlu olarak etiketlenen binlerce insanı, sözde bir ırk ıslahı adına kısırlaştırıldı veya toplumdan tecrit edildi. Bu zulmün kralını ise Adolf Hitler yaptı; Nazi Almanyası döneminde 400.000’den fazla insan zorla kısırlaştırıldı. Bu ülkeler, kendi istedikleri elit nesli yaratmak uğruna nice hayatları hiçe saydılar.

​Ne yazık ki bu zulüm burada bitmedi. Bugün, yani 21. yüzyılda, bilim ve teknolojinin gelişmesiyle birlikte öjeni kavramı yeni bir kılığa bürünerek tekrar karşımıza çıkıyor. Eski çağlardaki gibi fiziksel olarak insanları ortadan kaldıramayacaklarını bildiklerinden, şimdi mecburen bu yeni ve sinsi yolu deniyorlar. Genetik verilerimizin sigorta şirketleri tarafından kullanılarak poliçe fiyatlarının yükseltilmesi veya işe alım süreçlerinde ayrımcılığa maruz kalmanız, bu yeni öjeninin sosyoekonomik hakları nasıl tehdit ettiğini çok net gösteriyor.

​Bu yeni öjenik dalganın Avrupalıların başına geleceği bir gerçek. Dünyanın hiçbir yerinde masumane bir kılıf altında insanları kobay faresi gibi gören ve zalimliği meşrulaştıran bir zihniyet kabul edilemez. Tarihte yaşanan bu acı tecrübeleri unutmadan, Avrupa halkının bilimin tüm insanlığın hayrına kullanılması konusunda daha uyanık ve sorgulayıcı olması gerekiyor.

Yazının sonunda “hak ile batıl’ın savaşı bu dünya” cümlesi üzerinden sizi tekrar derin bir düşünceye davet etmek istiyorum bile isteye efendim..

Eril Haz, Medya ve Toplumsal Çürüme de, kadının kurban edilmesi

İnternette gezinirken Yazar ve Sunucu Zeynep Merdan’a denk geldim. Sosyal medyada karşıma çıkan özel bir röportajı, benim de uzun zamandır canımı sıkan, aslında yazmak istediğim bir konuya dokunmuştu.

​Medyanın toplumsal kalıplarını, kadını bir cinsel obje olarak sunma eylemini bir kere daha göstermiş oldu bu izlediğim röportaj. Özellikle spor programlarında neden daha olgun, yaşlı veya tombul insanlar değil de, hep genç ve çekici kadınların tercih edildiği üzerinde duruluyordu. Kadınların sadece zekalarıyla değil, bedenleriyle seks objesi algısıyla var olmaya zorlandığı bu düzeni sorgulamamız ve buna karşı durmamız gerekiyor diyordu Merdan, röportajın ana fikrinde..

​Burada beni en çok düşündüren nokta, toplumda isim yapmış, sanatçı, sporcu siyasetçi veya entelektüel alanda ilerlemiş, alanında saygın bir isim yaratmış kadınların ne yazık ki Zeynep Merdan’ın kadını hakkıyla koruma çabasına katılamaması. Bu eril hazzı destekleyen zihniyetten onlar da bir dönem içinden geçti, nemalandı. Belki bu yüzden şimdi bu konuda fikir beyan etmek ya da bu gidişata dur demekten çekinebiliyor olabilirler.

İşte tam bu noktada ne yazık ki bir devlet eli değmesi gerekiyor bu gidişata. Özellikle ana akım medyada ve sosyal medyada kadının metalaştırılması, cinsel obje olarak sunulmasını engelleyici birtakım sınırlandırmalar şart.

​Biri şimdi çıkıp bu yazıyı okuyup dediklerimi yanlış anlayıp ya da çarpıtıp “Vay anasını ya, sen kadınları kapatacak mısın, örtecek misin, kadınları eve mi kapatacaksın?” diyebilir. Ama derdim asla bu değil.

​Derdim: kadının artık bedeni güzelliğini  ve çekiciğiliğini bir meta olarak veya cinsel kimlik olarak ön planda olmadığı, tamamen saygınlık anlamında ilerleyebileceği bir ortama geçmemiz gerektiği. Çünkü bundan nemalanan insanlar bizim aile birliğimizin, etik anlayışımızın, dini inançlarımızın önündeki en büyük engel. Kadını kullanmaya ( seks objesi) devam ettikleri sürece, kadının bedenini kullanmaya, erîl haz sağladıkları ve sağlamaya devam ettikleri sürece bizim toplumumuzu, ailemizi düzeltme imkanımız yok.

Sessiz ve derinden ilerleyen manipülasyonlar (vulnerable/gizli)

İlişkilerde narsizmi düşündüğümde genelde aklımıza sürekli kendini öven, odakta olmak isteyen, açıkça kibirli ve buyurgan figürler gelir. Oysa en az onlarınki kadar yıkıcı, hatta kurnazlığı ve sinsi yapısıyla çok daha tehlikeli bir narsizm türü daha vardır: Örtülü (vulnerable/gizli) narsizm.

​Uzun süre fark etmesi o kadar zordur ki; çünkü bu kişiler ilk başta mağdur, anlaşılmamış, kırılgan, son derece duyarlı ve adeta dünyaya küsmüş birer melek gibi görünürler. Onlara acırsınız, yaralarını sarmak istersiniz. Fakat gerçeği fark ettiğinizde anladığınız o acı tablo değişmez: Örtülü narsist biriyle ilişki de sevdiğin değil; tükendiğin yerdir.

​Sessiz ve Derinden İşleyen Bir Manipülasyon

​Açık narsistler gücü ve üstünlüğü bağıra çağıra uygularken, örtülü narsistler bunu mağduriyet, suçluluk uyandırma ve pasif-agresif yöntemlerle yaparlar.

  • ​Size doğrudan emir vermezler ama öyle bir suçluluk duygusu yüklerler ki, kendi isteğinizle onların kölesi olursunuz.
  • ​Sevgi vermezler, sürekli bir fedakârlık ve onların kaprislerini çekme görevi yüklerler.
  • ​Sevgi sandığınız o his; aslında sürekli tetikte olmanızı, onların kırılgan egosunu korumanızı sağlayan bir yönetme bahanesidir.
​Sessiz Bir Karadelik ve Duygusal Vampirizm

​Bu durumu zihnimde somutlaştıran en net metafor sessiz bir kara deliktir:

  • ​İlk başta sizi içeri çeken bir şefkat alanı gibi görünür ancak zamanla ruhunuzdaki tüm enerjiyi, neşeyi ve yaşama sevincini yutup yok eder.
  • ​Bir duygusal vampir gibi sürekli sizin ilginizle, merhametinizle ve onayınızla beslenirler; fakat sıra size geldiğinde o kuyudan asla su çıkmaz.
​Bir Gölgeye Dönüşmek

​Örtülü narsistin yanında yaşamak, parmak ucunda yürümeye benzer; kimi kıracağım, kimi üzeceğim diye sürekli kendi benliğinizden ödün verirsiniz. Zamanla kendini tamamen kaybedersin. Hayallerin erir, kimliğin sessizce silinir…

Ortada ne bir tartışma ne de yüksek bir ses kalır; geriye sadece onun bitmek bilmeyen gizli ajandalarına, alınganlıklarına ve ihtiyaçlarına yetişmeye çalışan dilsiz bir gölge kalır.

​Unutmayın; bu bir birliktelik değil, yavaş yavaş ve sessizce yok olmaktır. Sevgi var etmektir, özgürleştirmektir; sessiz bir hücrede ömür tüketmek asla değil.

Anlamak” ile “Maruz Kalmak” Arasındaki İnce Çizgi

Geçtiğimiz son 10-20 yılda hayatımıza giren ve üzerine en çok konuştuğumuz kavramlardan biri kuşkusuz duygusal zekâ (EQ) oldu. Uzun süre boyunca insanları sadece “akıllı” veya “zeki” kılan şeyin IQ olduğunu sandık. Zannettik ki IQ’su yüksek olan o dâhi insanlar dünyayı kurtaracak, her sorunu kusursuzca çözecek. Oysa IQ dediğimiz kavram; daha çok pratik yaklaşabilme, analitik çözümler üretebilme veya olayları mantıksal süzgeçten geçirme becerisinden ibaret.

​Toplumsal hayatta yapılan araştırmalar da gösterdi ki; IQ’su yüksek bireyler sosyal alanlarda, eğlenmekte, ortak paylaşımlarda ve insan ilişkilerinde zaman zaman daha mesafeli kalabiliyor. Buna karşılık, işin içine kalp ve duygular girdiği zaman IQ yüksekliği inanın hiçbir şey ifade etmiyor. Bizi birbirimize bağlayan, toplumsal uyumu ve derin anlayışı getiren asıl güç duygusal zekâ.

​Peki, gelişmiş bir duygusal zekâ bize tam olarak ne vadediyor? Uzun süre “empati” kavramını yanlış yorumladık. Çoğumuz empatik olmayı, karşımızdaki insanın tüm yükünü omuzlamak, onun her derdine sonsuz bir kapı aralamak sandık. Oysa fark etmemiz gereken çok temel bir gerçek var: Gelişmiş bir duygusal zekâ, her şeyi anlamak ama her şeye açık olmamak demektir.

​Kalbimizin Seçici Geçirgen Zarı ve Fırtınadaki Deniz Feneri

​Bu durumu zihnimde oturturken iki metafor bana çok yardımcı oluyor: Biyolojide hücre zarı “seçici geçirgen” bir yapıya sahiptir; içeriye neyin girip neye izin verilmeyeceğini akıllıca seçer. Her şeyi dışarıda bırakıp hücreyi öldürmez ama zararlı olanı da içeri alıp yapıyı bozmaz. Ruhumuzun da böyle bir zara ihtiyacı var. Empati, dünyayı anlamamızı sağlayan harika bir geçirgenlikken; sınırlarımız bizi toksik olandan koruyan o bilinçli kaledir.

​Kendimizi bazen bir deniz feneri gibi hayal edebiliriz. Deniz feneri etrafındaki tüm karanlığı, fırtınaları ve hırçın dalgaları görür, anlar ve ışığıyla aydınlatır. Ama o dalgaların gelip kendisini yutmasına asla izin vermez; kayalıklarında sapsağlam durur. İnsanların acılarını ve süreçlerini anlamak, onlarla birlikte okyanusta boğulmayı gerektirmez.

​Filozofların Gözünden Denge ve Sınırlar

​Bu derin kavrayışı tarihteki büyük düşünürlerin sözleriyle de besleyebiliriz. Aristoteles, erdemin aşırılıklar arasındaki o zarif denge (Altın Oran) olduğunu söyler. Duygusal anlamda tamamen kapalı olmak bir duvar örüp hissizleşmektir; ama her şeye sonsuza kadar açık olmak da bir tükenmişliktir. Duygusal zekâ, bu iki uçurum arasındaki dengeyi kurabilme sanatıdır.

​Spinoza ise insanın varlığını sürdürme çabasından (conatus) bahseder. Bir başkasına sınır koymak, araya duvar örmek değil; kendi ruhsal alanının egemenliğini ilan etmektir. Başkalarının dünyasına empatiyle misafir olabiliriz ama o misafirliğin sonunda kendi içimize, kendi evimize sağ salim dönmeyi bilmeliyiz.

​”Anlamak” ile “Maruz Kalmak” Arasındaki İnce Çizgi

​İşte en büyük yanılgımız burada başlıyor: Bir insanın travmalarını, acılarını, geçmişte ne yaşadığını arka planda çözebilmeniz ve “Ah yazık, cidden çok sıkıntı çekmiş” diyebilmeniz o acıya maruz kalmanız, onlarla beraber aynı acıyı çekmeniz anlamına gelmez.

​Bir insanı anlıyorsanız, yaptığı bir hatanın nedenini çözebiliyorsanız ve bu sizde bir acıma ya da yardım etme isteği uyandırıyorsa, bunun çok net bir sınırı olmalıdır. Kendi kendine “Ben olayı çözdüm, bu mağdur bir insan, o zaman ben bunu iyileştireyim” gibi kutsal bir kurtarıcı rolü üstlenmeye kalkmayın sakın. Çünkü bu görevi edindiğinizde, kendi ruhsal dengenizin bozulma ihtimali çok yüksektir. Senin böyle bir görevin yok!

​Özetle;

​Sınır çizmek sevgisizlik veya sertlik değil, düpedüz kendini koruyabilme becerisidir. Birilerinin hayatındaki yaraları bilmeniz, o yaraların kanına bulanmanız gerektiği anlamına gelmez.

​Ruhunuzun kapıları empatinin ışığına açık, ama sizi tüketen fırtınalara kapalı olsun.

Hyde Park’ta İngiliz provokatörün “Yassak hemşerim.” tripleri

Londra’daki Hyde Park’ta iki Müslümanın ibadetine müdahale eden ve kendini kanun uygulayıcı bir kolluk kuvveti gibi gösteren provokatörün, “Ben islamofobiğim, ırkçı değilim” sözlerini sosyal medyada gördüğümde aklıma ilk gelen şey, bu müdahalenin haklı olup olmadığıydı. O kadının tavırlarına baktığınızda, sanki oranın ahlak bekçisiymiş gibi Müslümanların önüne dikilip, hiçbir yetkisi olmadığı halde kendini kanun uygulayıcı bir kolluk kuvveti gibi göstermesi, hadsiz, yakışıksız, kibirli, üstenci ve tam bir salakça hareket. Modern hukuk sistemlerinde din ve vicdan özgürlüğü temel bir hakken, kamusal bir alanda barışçıl bir şekilde ibadet eden kişilere engel olmanın ahlaki ve hukuki hiçbir dayanağı yoktur.

Bu tür olaylar Türkiye’de de zaman zaman farklı gerilimler şeklinde yaşanabiliyor. Ancak ben, Türkiye’nin daha kucaklayıcı ve birleştirici bir güce sahip olduğuna inanıyorum. Avrupa’nın İslam’a karşı yüzyıllardır süregelen bir önyargısı varken, bunu değiştirecek olanlar yine Müslümanların kendileridir. Spor, sanat ve müzik gibi alanlarda kapsayıcı ve başarılı çalışmalarla bu duvarları yıkabilir, İslamofobiyi bertaraf edilebilir ya da minimum düzeye çekilebilir.

​Tüm bu tartışmalar ve temennilerle birlikte, eğer o kadının amacı Türkiye’de aynı şekilde provokatörler çıkması ve kaos ortamının yaratılmasıysa, umarım hiçbir zaman emeline ulaşamaz böyle tipler.

Ufuk Bir Ama Yol Farklı: Anlaşılmanın Bedeli

Anlaşılmak için çırpınmadığın yer evin olacak ama çırpındığın yer de sonun.

​İlişkilerde ne kadar alıyorsak o kadar vermemiz gerektiği, ancak almaya açık olup vermeye geldiğinde fedakarlık veya sorumluluktan kaçanların problemin kaynağı olduğunu gösterir.

​Çocukken zihnimiz boştur ve temel ihtiyaçlarımız için anlaşılmayı bekleriz. Büyüdükçe her şeyin karşılıklılık ilkesine dayandığını görüp önce anlamaya, sonra anlaşılmaya da ihtiyacımız olduğunu fark ederiz. Ancak bazı insanlar duygusal olgunluğu alamadıkları için sadece anlaşılmayı bekler ve anlamak istemezler. Bu durumda onları sevenler sürekli kendilerini anlatmaya ve ikna etmeye çalışır.

​Umarım anlamaktan kaçanlar, bir gün kendi duyarsızlıklarının vicdan azabında ya da gönül sızılarında çırpınarak gerçeği görürler.

Kuşlar, Uçmak, Konmak ve İnsan: Mola Nerede?

Uçmak, Konmak ve İnsan: Mola Nerede?

​Doğuştan gelen bir yetenek olan uçmak, sadece bir hareket değil, aynı zamanda ruhun aradığı sınırsız özgürlüğü ve keyfi içinde barındıran olmazsa olmaz bir yaşam biçimidir. Benzer şekilde, konmak da bedenin beslenmesi ve dinlenmesi için gerekli olan hayati bir sığınaktır.

​Asıl mola, bu hareketlerin kendisinde değil, aksine yetenekten gelen özgürlükten ve temel ihtiyaçlardan uzaklaşıldığında veya bu potansiyel yaşanmadığında ortaya çıkar. Burada devreye giren yaralar ve hastalıklar hem kuşun hem de insanın doğasındaki akışı sekteye uğratan birer zorunlu mola sebebidir. İnsan tek başına özgürlüğünü ararken vicdani, ahlaki ve kanuni kurallarla dengelenir. Sosyal çevreden alınan psikolojik yaralar ve travmalar da bu temel akışı zorlayarak insanı zayıflatabilir veya beklenmedik bir duraksama dönemine sokabilir. Ancak insanı burada bir adım öne taşıyan şey, hayal gücü ve içsel dünyasıdır. Kuş uçamadığında uçmayı hayal ederek mutlu olmaz ama insan en zorlu koşullarda bile zihninde özgürleşip, hayal ettiği vizyona odaklanarak içsel huzurunu ve gücünü yeniden kazanabilir.

Yıllar Sonra Gelen Aydınlanma: Yalnızlık Özgürlüğün İki Hırçın Kanadıdır.

Yıllar Sonra Gelen Aydınlanma: Yalnızlık Özgürlüğün İki Hırçın Kanadıdır.

​Gençlik yıllarımda ağırlıklı olarak ritmine kapıldığım bir şarkının, yıllar geçip tecrübe kazandıkça aslında ne büyük bir derinlik barındırdığını fark etmek gerçekten çarpıcı. Hande Yener’in yorumuyla zihnime kazınan o parçanın sözleri, hayatın süzgecinden geçtikçe bana bambaşka bir pencere açıyor.

​Mete Özgencil bu dizeleri yazarken acaba neler hissetti?

​Yalnızlık özgürlüğün iki hırçın kanadıdır. Biri kavuşmaya hasret, kendinden bile uçkun, diğeri kaderden ayna, mecburen çırpınmakta. Birinin aklı yerde ise, diğerinin aklında yer. Ne ortada şaşkın bir beden; kanat mı ben, ben mi kanadım? Biraz evvel alçak uçtum, çarpışsaydık anlardım. Korkmaya cesaretim yok, yer kandırmaz uçarım.

​Erich Fromm’un da işaret ettiği o anlam arayışı ve sevgiyle bütünleşen huzur, tam da bu olgunlaşma evresinde bulduğum o değerli dinginliktir. Artık boş kelimelerle vakit kaybetmek yerine, her cümlenin gerisindeki o hakikati ararım; tıpkı hayata bakışımın değiştiği gibi.

Dengeli ses ve vokallerin sıcaklığı için bu kulaklık alınır

Bugüne kadar müzik tutkum yüzünden belki de onlarca kablosuz kulaklık denemiş, her defasında bir şeyleri eksik bulup değiştirmek zorunda kalmıştım. Hayır yanlış anlaşılmasın odyofil değilim 🙂 Ancak müziğin dengeli ve kaliteli müziğin kulağımda yankılanmasına bayılırım. İşte bu yüzden aldığım her kulaklığı en geç  üç ay sonra sahibinden üzerinden satıp durdum. Huawei’den SoundPEATS’e, Samsung’dan QCY’ye, JBL, Taotronics, Anker, Nothing, Xiaomi, Sony ve Baseus gibi birçok popüler markayı test ettim satın aldım. Ama itiraf etmeliyim ki hiçbiri, uygun fiyatlı bu küçük devi geçemedi.Gerçi bunun bir sebebi de bütçe sınırına önem verişim fiyat performans yönünden bakınca bana göre bir kulaklık en fazla 5 bin olmalı. Yoksa odyofil giriş kulaklıklar 10 bin lira seviyesinden başlar inanın.

​Bu kulaklıkta en çok sevdiğim şey, yaklaşık 50 desibele varan güçlü gürültü engellemesi ve sesin o doğal, dengeli yapısı oldu. Vokaller hafif önde ama bass ve tizler hiç arkada kalmıyor. Titanyum diyaframlı sürücüler, tüm sesleri o kadar net ve doğru üretiyor ki, uzun zamandır alamadığım zevki aldım açıkcası.

​Ayrıca IP55 seviyesinde su ve toza dayanıklılık sertifikasıyla terleme ve yağmurlu hava koşullarına bile korkmadan kullanabilirim. Hele o detaylı equalizer ayarı yok mu, tam istediğim sesi yakalamamda en büyük yardımcı oldu.

​Bence bu kulaklığın tek eksiği, kulaktan çıkardığımda müziğin durmaması olsa da, şarj süresi ve suya karşı dayanıklılığı gibi diğer artıları bunu fazlasıyla telafi ediyor. Ekonomik olarak gerçekten çok iyi bir seçenek. İki bin bandında bence en dengeli ve ANC en zirve kulaklık bu. Tavsiye eder miyim? Kesınlıkle evet..

Not: Bahsettiğim marka ile ilgili herhangi bir ticari bağım yoktur. Yani reklam değil sadece memnuniyetimi içeren bir beğeni yazısıdır.

Güneşi Takip Eden Sarılarda Bilim ve Hikmet Buluşması: Günebakanlar Neden Hep Aynı Yöne Dönüyor?

Bu aralar siz de görüyorsunuzdur; insanlar özellikle Instagram’da, ayçiçeği tarlalarından ya da gündöndü çiçeklerinin arasından geçerken durup tarlaların ortasına girip çeşit çeşit pozlar verip en güzel açıyı bulmaya çalışıyorlar. “Aaaa ne güzellermiş” deyip oradaki sanatı görüp geçmek dışında, mevcut sebepleri, bu çiçeklerin aynı yöne bakmalarınının gayesini zerre düşünemiyorlar maalesef. Ben de bugün ayçiçekleriyle ilgili o hikmeti çok geç olsa da oturup düşündüm. Ve kücük bir araştırma yaptım. Evet bu çiceklerin hep güneşe döndüklerini hepimiz biliyoruz  ama neden?

​Aslında bütün bu hareketin arkasındaki asıl kahraman, bitkilerin hücrelerinde salgılanan oksin adında harika bir büyüme hormonu. Güneş doğudan yükselirken, batı tarafındaki hücreler doğudakilere göre gaza basıp çok daha hızlı büyüyor. Bu dengesiz büyüme, çiçeğin yüzünün gün boyunca doğudan batıya doğru dönmesini sağlıyor. Güneş batıp ortalık karardığında ise işler tamamen tersine dönüyor. Bitki, iç dengesini yenileyip bu kez doğu tarafındaki hücrelerin daha hızlı uzamasını sağlıyor. Böylece gövde yavaşça bükülüyor ve sabah yeniden doğan güneşi ilk onlar karşılıyor.

​Dahası, bu hareket sadece güneşin sıcaklığıyla açıklanamayacak kadar akıllıca. Ayçiçeklerinin tıpkı canlılar gibi bir iç saati, sirkadiyen ritmi var. Işığı algılayan özel sensörleri sayesinde günün hangi saatinde nerede olmaları gerektiğini çok iyi biliyorlar.

​Bütün bunları neden yaptıklarının iki harika sebebi var: arıları kendilerine çekmek ve güneş ışığından maksimum düzeyde yararlanıp fotosentez kapasitelerini zirveye çıkarmak. Üstelik bu koşturmaca sonsuza kadar sürmüyor. Yalnızca büyüme dönemlerinde bu dansı yapıyorlar. Tamamen olgunlaşıp ağırlaştıklarında bu esnekliklerini kaybediyorlar ve ömürlerinin geri kalanında kalıcı olarak doğuya bakan bir pozisyonda sabitlenip kalıyorlar.

​Sonuç olarak, bizim hepimizin gördüğü o sarı tarlalar, aslında bilimsel birçok emrin sonucunda görevini yerine getiren çiçeklerden oluşan bir ordu gibi. Bu da gerçekten bize tabiatın ve her şeyin yüce bir iradenin emrinde olduğunu çok açıkça gösteren bir örnek. Unutmayın, eğer bir gün doğdu tarlasına yolunuz düşerse, fotoğraf çekinirken bu bilimsel hikmetin de farkına varın mutlaka, bu farkındalığın bize manevi yatta çok özel değerler katacağına inanabilirsiniz.

Evdeki Stripe’lar ve Dışarıdaki Gizmo’lar: Gizli Narsizmin Anatomisi

Geçenlerde internette şöyle bir nostalji sayfalarında geziniyim derken karşıma Gremlins çıktı. Küçükken bu filme bayılırdım; o sevimli, tüylü Gizmo‘ya hayran olmamak elde miydi? Ama son zamanlarda kafayı biraz gizli narsistlere takmış durumdayım, sürekli bu konuyla ilgili araştırmalar okuyor, makaleler karıştırıyorum. Nostalji sayfasına bakarken bir anda o iki kare yan yana geldi ve kafamda tuğlalar üst üste oturmaya başladı: Bu film ve o meşhur dönüşüm, gizli narsistlerin ruh halini resmen birebir anlatıyor!

​Şimdi durun da bir düşünün, dışarıdan baktığınızda o kadar tatlı, zararsız, mağdur ve hassas durur ki bu insanlar… Tıpkı o masum Gizmo gibi. Etrafındaki herkes “Aman ne kadar kibar, kendi halinde, kimseye zararı dokunmaz” diye düşünür. Dış dünyaya karşı o kusursuz, melek maskesini asla düşürmezler. Zaten işin en çıldırtıcı kısmı da bu; dışarıdaki herkes onları hayranlıkla izlerken, siz kalkıp “Bu adamda/kadında bir tuhaflık var” deseniz koca dünyada kimseyi inandıramazsınız.

​Ama mesele şu ki; eve kapıdan girdikleri anda, o kurallar bozulduğunda ya da ufak bir tetikleyiciyle birlikte o sevimli maske bir anda düşüyor. Tıpkı gece yarısından sonra beslenen o sevimli Mogwai’lerin kabuk değiştirip, tıpkı elebaşı Stripe gibi o korkunç, yıkıcı, kinci ve hırçın yaratıklara dönüşmesi gibi, içerideki o gerçek yüz ortaya çıkıveriyor.

​Açık narsist en azından dürüst, her yerde aynı; kibri de öfkesi de gözünün önünde, herkes ne olduğunu ilk andan anlıyor. Ama gizli narsistin o Stripe misali canavarleşen yönü sadece kapalı kapılar ardında, evde, en yakınlarına, aynı çatı altında yaşamak zorunda kalanlara saklanıyor. O yüzden en büyük yıkımı, en derin ruhsal yorgunluğu dışarıdakiler değil, hep evdekiler yaşıyor.

​Vallahi internette gezinirken gördüğüm o nostaljik fotoğraf bana insanın iki yüzlülüğünü bundan daha iyi anlatamazdı dedirtti. Siz de çevrenizde böyle Gizmo gibi görünüyormuş gibi yapıp aslında gece yarısı birer Stripe‘a dönüşenlerle karşılaştınız mı?

Depresyon her yüzde somurtuk durmaz. Kimini de gülümsetir yalandan

Dışarıdan baksanıza, resmen bir enerji topu! Her sabah işe gidip pırıl pırıl gülümsüyorum, sosyal çevremde aranıyorum, kahkahalarım havada uçuşuyor. Hani “hayatını yaşıyor” dedikleri cinsten. 😎

​Gel gör ki, bazen çevremde öylesine kusursuz görünen dostlarım, tanıdıklarım var ki; o gülümseme şaheserinin arkasındaki gerçek durumun bambaşka olabileceğinden korkuyorum. Psikolojinin literatüründe buna “Gülümseyen Depresyon” diyorlar. Yani anlayacağınız, o pırıltılı gülümsemelerin altında devasa bir boşluk var ve onlar bu boşluğa baka baka sessizce profesyonel bir yalnızlık yaşıyorlar. 😔

​Bu durumdaki insanlar genellikle dışarıya karşı hep “güçlü” ve “mutlu” imajını çizen, hayatın yükünü omuzlayıp sorumluluklarını mükemmel yerine getiren profesyonel maskelilerdir. Ama yakından baktığınızda inceden ipuçları da yok değil:

​👉 Eskiden sevdikleri o neşeli hobilerden sessizce vazgeçerler.

​👉 Uyku düzenlerinde minik ama anlamlı değişimler olur.

​👉 Ve en önemlisi, o derin dalgınlık anlarında gözlerindeki o eski ışık bir anlığına söner. ✨

​İçten içe onlara sarılmak, “Yalnız değilsin” demek geliyor içimden. Çünkü bu sessiz döngüyü kırmanın ilk adımı fark edilmek, sonrasındaki en cesur adım ise profesyonel destek almaktır. 🤝

​Peki, benim gibi sizin de çevrenizde böyle sürekli “mükemmel” ve “mutlu” gördüğünüz insanlar var mı? Acaba bu insanlardan en az biri bu gülümseyen depresyona sahip olabilir mi? Bir an durup etrafımızdakilere gerçekten kalbimizle bakmanın tam zamanı.

​Depresyon her zaman somurtmaz. Arada gülümser de. 😉

Bence Nietzsche bu sözü örtük narsistlere ithaf etmiş

Friedrich Nietzsche’nin bu sözü, psikolojide “gizli narsist” (vulnerable narcissist) olarak tanımlanan kişilik yapısını ve onların dünyaya karşı takındıkları maskeyi şaşırtıcı bir doğrulukla özetler.

​Açık narsistlerin aksine gizli narsistler; dışarıdan oldukça mütevazı, mağdur, hassas, hatta sürekli fedakarlık yapan “iyi insanlar” gibi görünürler.

​Ancak bu sahte alçakgönüllülük ve masumiyet zırhının altında, dünyayı ve insanları sürekli yargılayan, herkesten gizli bir öfke besleyen ve kendilerini her şeyin merkezine koyan derin bir kibir yatar.

​Nietzsche’nin bahsettiği “içinde binlerce kötülük bulunan ama kendisini iyi biri zanneden” profili, tam olarak bu kişilik yapısının ruh halini dışa vurur.

​Gizli narsistler, kendi içlerindeki bencilliği, manipülasyonu ve acımasızlığı asla kabul edemezler çünkü zihinlerindeki kusursuz ve masum benlik algısının zedelenmesinden ödü patlar.

​Bu yüzden kendi karanlık yönleriyle yüzleşmek yerine, en ufak bir eleştiride dahi hemen mağdur rolüne bürünerek karşı tarafı “zayıf” ya da “kötü” ilan ederler.

​Dış dünyaya karşı sergiledikleri o sürekli fedakâr ve anlaşılmış mağdur tavrı, aslında başkaları üzerinden ego tatmini sağlamanın ve kendi içlerindeki kötülüğü gizlemenin en sinsi yoludur.

​Nietzsche bu tespitiyle, dışarıdan bakıldığında en zararsız veya en erdemli görünen insanların bile aslında kendi iç çelişkilerinin kurbanı olabileceğini ve bu durumun derin bir psikolojik savunma mekanizması olduğunu gözler önüne serer.

Sayılamayan Yalnızlık, Tüketilebilen Kalabalık

Hayatta bazı cümleler vardır; ansızın zihninize düşer, adeta içimizdeki sessiz bir odayın kapısını aralar. Kimi zaman kalabalıklar arasında nefessiz kaldığımızda, kimi zaman da o en koyu sessizliğimizde kelimeler kendiliğinden sıraya girer. Günlerden bir gün zihnimde yankılanan ve sonrasında kağıda dökülen şu cümle de tıpkı öyle doğdu:

​“Bütün yalnızlar bir araya gelse koca bir kalabalık olur. Fakat bütün kalabalıklar bir araya gelse bir yalnızlık etmez…”           

-Osman Erim

 

​Düşünsenize, yalnızlık dışarıdan bakıldığında eksiklik ya da küçük bir nokta gibi görünür. Oysa insanın iç dünyasında taşıdığı yalnızlık öyle devasa, öyle ağırdır ki… Dünyanın dört bir yanındaki yalnız insanları yan yana getirseniz, ortada koca bir metropol, devasa bir kalabalık oluşur. Fiziksel bir kalabalıktır bu; omuz omuza, ses sese…

​Peki ya madalyonun diğer yüzü?

​Etrafımızı saran o gürültülü kalabalıklar, sokaklar, mahşeri kalabalık meydanlar, kahkahaların havada uçuştuğu mekanlar… Bütün bu kalabalıkları alıp üst üste koysanız, aralarından tek bir kişinin o derin, sarsıcı ve sahici yalnızlığını çıkarabilir misiniz? Asla.

​Çünkü kalabalıklar çoğunlukla geçicidir, gürültülüdür ve yüzeyseldir. Birbirine değmeyen omuzların, aslında birbirini hiç duymayan kulakların kalabalığıdır. Oysa yalnızlık… Yalnızlık başlı başına bir dünyadır. İçinde hüzün barındırır ama aynı zamanda dürüsttür, gerçektir, insana kendini en çok hatırlattığı andır. Sayıla gelmez, toplanıp çıkarılamaz. Benzersizdir.

​O yüzden belki de mesele kalabalıklara karışmak ya da onlardan kaçmak değil; içimizdeki o yalnızlığın ağırlığını ve güzelliğini kabullenebilmektir. Ne dersiniz, sizin de kalabalıklar içinde yalnız hissettiğiniz anlar oldu mu hiç?

Önceliklerimiz Bizim Kim Olduğumuzun Bir Aynası

Öncelikleri belirli bir sıraya koymak yerine, onların bizim için ne anlama geldiğini düşünmek işin özünü yakalamak galiba.

​Çünkü öncelik dediğimiz şey, sadece “neye önce vakit ayırdığımız” değil; hayatta neleri korumak istediğimizin, neye değer verdiğimizin ve kim olduğumuzun bir aynası. Hayat koşturmacasında durup “Ben neye sahibim ya da neyi korumaya çalışıyorum?” diye sormadığımızda, öncelikler de sadece yapılacaklar listesindeki birer maddeye dönüp anlamsızlaşıyor.

​Belki de asıl mesele, o önceliklerin bize ne hissettirdiği ve ruhumuza nasıl bir alan açtığı. Sen ne diyorsun peki? Önceliklerin senin için taşıdığı anlamı nasıl tanımlarsın?

Öncelik sende şimdi 🙂

“Çel Şu Kulun Aklını Allah’ım ” Demiş Meğer Şarkıda Sibel Alaş

Müzik dünyasında sıkça karşılaşılan, şarkı sözlerinin yanlış duyulması durumuna “mondegreen” deniyor.

​Müzik dinlerken hepimizin başına gelmiştir; vokalin söylediği sözler kulağımıza bazen çok farklı, hatta saçma sapan gelir.

​Mesela, doksanlı yılların popüler ismi Sibel Alaş’ın “Firarim Ben” şarkısında, nakarata bağlanan kısmındaki o hızlı ifadeyi bir türlü anlayamaz, saçma sapan şeyler duyardım.

​Yıllar sonra üşenmeyip baktım, şarkı sözlerine ve “Çel şu kulun aklını Allah’ım” dediğini anladım. Hatta bu kısmı bundan sonra şarkıya denk geldiğimde nasıl hızlı söyleyeceğimi düşünmek bana çok komik geliyor.