Sosyal onaya ihtiyaç / Philip Zimbardo

“İnsanlar genellikle davranış dağarcıklarının iplerini elinde tutan, kendilerinden daha büyük bir gücün varlığının farkına varmazlar. Bu güç sosyal onaya olan ihtiyaçlarıdır. Kabul görme, yani normal ve uygun görünme, uyumlu olma ihtiyacı o kadar güçlüdür ki yabancıların doğru bulduğu en delice ve sıra dışı davranışlara bile uyum sağlamaya hazırızdır.”

Philip Zimbardo

Mutsuzluk/ Epiktetos

“At şarkı söyleyemediği zaman mutsuz mudur? Hayır, ama koşamazsa mutsuz olur. Köpek uçamadığı zaman mutsuz mudur? Hayır, koku alamazsa mutsuz olur. İnsan aslanları boğamadığı ve olağanüstü işler yapamadığı zaman mutsuz mudur? Hayır, o bunun için yaratılmış değildir. Ama insan, saflığı, iyiliği, vefayı ve adalet duygusunu, ruhundaki tanrısal değerleri yitirdiği zaman mutsuzdur…”

Amazon bence farklı ( Reklam ve işbirliği yoktur efendim)

Amazon, bence çok farklı. Bunu yazmamın birçok sebebi var elbet. Bu farkları, son bir haftadır Amazon’dan sıkça yaptığım alışverişlerimde daha net fark ettim. Şimdi bu farkları madde madde inceleyelim:

  • ​Arayüz ve Tasarım: Amazon’un sayfa düzeni ve yazı fontları kendine has. Bu sadelik, bana “sahibinden.com”un yıllar önceki o sade ve düz halini hatırlatıyor. Ana sayfa dâhil alt sayfalarda bile gereksiz ışık geçişleri, kayan yazılar veya boğucu ürün resimleri yok.
  • ​Ürün Seçkisi: Amazon’da gördüğünüz ürünler, diğer sitelerdeki gibi birbirinin aynısı değil. Kaliteyi önceleyen bir süzgeçten geçiyorlar; marka bilinirliği çok olmasa da kalite olarak hiç altta kalmayan “seçilmiş” firmalar yer alıyor.
  • ​Pazarlama Dili: TV’de veya diğer sosyal mecralarda sürekli “indirim” diye bağıran reklamlar yerine; prestij ve sempati oluşturan, daha kurumsal reklamlar kurguluyorlar.
  • ​İhtiyaç Odaklılık: Mesela bir şemsiye alacaksınız; diğer sitelerde önünüze onlarca marka çıkarken, Amazon’da 2-3 markanın kaliteli ürünlerini görüyorsunuz. Bu da karar verme sürecini hızlandırıyor.
  • ​Kargo ve Teslimat Esnekliği: Sipariş verirken kargo seçenekleri sunulması harika. Teslimatın hızlı mı yoksa normal zamanda mı yapılacağını seçebiliyor, kuryenin hangi saatler arasında geleceğini görebiliyorsunuz. Evde yoksanız komşuya bırakma seçeneği, farklı bir adrese yönlendirme veya teslimat gününü/saatini erteleme gibi haklar tanıyorlar.
  • ​Paketleme Kalitesi: Amazon, neredeyse tüm ürünlerini kendine has kaliteli bir karton zarf ya da kutuya koyuyor. Kargo elinize geçince kendinizi değerli hissediyorsunuz. Çünkü bu kutular onlar için ek bir maliyet olmasına rağmen, bu maliyetten kaçmıyorlar.
  • ​Hediye Seçenekleri: Almış olduğunuz ürünü, isterseniz hediye ambalajı yaptırıp notunuzu eklemenizi sağlıyorlar.
  • ​Taksit İmkanları: Amazon, seçili gruptaki birçok ürüne peşin fiyatına 9 ve 12 taksit imkânı sunuyor. 9 taksit belki birkaç sitede daha var ama 12 taksit uygulaması oldukça nadir.
  • ​Kişiselleştirme: Giyim bölümünde; marka ve ürünleri önünüze getirmek için cinsiyet, yaş, boy ve kilo gibi verilerinizi isteyerek size en uygun ürünleri zahmetsizce karşınıza çıkarıyor.
  • ​Ürün Bilgisi ve Şeffaflık: Amazon, sattığı ürünlerin özelliklerini detaylı bir şekilde mutlaka ekliyor. Bu, çok önemli bir detay. Amazon ve Hepsiburada dışındaki birkaç alışveriş sitesinde ürün açıklamaları maalesef gerekli itina ile düzenlenmiyor (PTT AVM bu konuda en vasatı).
  • ​Müşteri Hizmetleri: Bir alışveriş sitesinin olmazsa olmazı çözüm merkezidir. Bu konuda bence birinci sırada Amazon (ikinciliğe Hepsiburada’yı koyarım). Canlı destek asistanı ile yazışmaya üşenirseniz “Beni arayın” linkine tıklamanız yeterli; yapay zekâ asistanı sizi anında arıyor ve “Müşteri temsilcisine bağlanmak için şu tuşlara basın” diyerek kolaylık sağlıyor. 🙂
  • ​Prime Avantajı: Birçok ürün için kargo ücreti istenmiyor. Kargo ücreti çıkan bazı ürünlerde ise Prime üyesi olduğunuzda kargo ücretsiz oluyor. Üstelik Prime ile Prime Video izleme olanağı da sunuluyor.

​Velhasıl, iki gündür aklıma gelen ve not aldığım farklılıklar bunlardı. Ben, Amazon’un zaman içinde Türkiye’deki en iyi alışveriş platformu olacağına inanıyorum. Evet, belki diğer siteler kadar devasa bir satış hacmi veya ürün yelpazesi olmayacak ancak ürün kalitesi, kargo hızı, kolay iade garantisi ve düzgün bir Türkçeyle sizi hızlı çözüme ulaştıran temsilcileriyle sektörün en saygıdeğer iyisi olacağına hiç şüphem yok. Müşteriler de Amazon’u diğerlerinden daha üstte ve ayrı bir yerde görüyor.

​Ha, bu yazı için Amazon’dan herhangi bir ücret almadım, bilginize! İyi hizmet sunan kimse onun hakkını vermek istedim; bu hak da Amazon’a sonuna kadar yakışıyor. Bence Amazon’u mutlaka inceleyiniz.

Herkes Tahir’i sevsin lütfen..

Sosyal medyada, eline mikrofonu ve kamerayı alanın “sokak röportajları” kanalı açtığı bir dönemden geçiyoruz. Tarafsızlıkları oldukça tartışmalı; ancak sorsanız %90’ı “tarafsızım” der.

​Adı üstünde, “sokak röportajı”; yoldan geçen, konuşturabilecekleri bir vatandaş arıyorlar. Konuşma cesareti olanlar kendilerince fikirlerini söylüyorlar. Ancak yorumlara bakınca pek iç açıcı düşüncelere denk gelemiyorum. Vatandaş kendi mantığını yürütmek yerine, takip ettiği siyasi ideolojinin medya organlarında ne duyuyorsa onu anlatıyor; neredeyse noktasına virgülüne kadar! Bazen de bazı kanalların, danışıklı dövüş mahiyetinde kullandığı “vatandaş görünümlü” manipülatörlere denk geliyorum. Bu kişilerin söylemlerine kanıp oyuna düşen farklı görüşten vatandaşlar, bir anda hararetli tartışmaların içinde buluyor kendilerini.

​Sokak röportajlarının genel hikâyesi bu; ancak bazen de konuyla hiç alakası olmayan, psikolojik sorunları bulunan vatandaşlar ve onların hayat hikâyeleri popüler oluyor. Bunun ilk örneğini hatırlarsınız: “Ankara beni bulsun; ben bu ülkenin Genelkurmay Başkanı, Başbakanı, Cumhurbaşkanıyım. Hatta Türkiye Cumhuriyeti’nin, Amerika’nın ‘prezıt prezdınıyım’” diyen Mersinli Cihangir. Cihangir’in popülaritesi bir anda sarmıştı memleketi, büyük bir fan kitlesi oluşmuştu.

​Şimdi ise yeni bir hayat hikâyesi popüler oldu: Tahir. Tahir’in de psikolojik sorunları var elbette; ancak Cihangir ile kıyaslanmayacak kadar şuuru ve fikri yerinde. Fakat onun hikâyesi eğlenceli değil, aksine yürek burkan cinsten. Tahir’in gördüğü fiziksel ve psikolojik şiddete rağmen insanlara “Aşkım!” diye hitap etmesi, onu gören herkesin sempatisini kazanmasına yetti. Tahir, en çok yediği dayaktan şikâyet ediyor. Kendi anlatımına göre bir şekilde tedavi görmeyi başarmış ama yeterli olmamış; çünkü onu horlayan ve dövenler hâlâ sokakta ve Tahir, kendini bu tiplere karşı savunamıyor. Tahir’in “Herkes Tahir’i sevsin, herkes Tahir’e yardım etsin” feryadı, insanın içine işliyor.

​Duygulanmamak elde değil. Memlekette hikâyesini ve acılarını bilmeden yanından geçip gittiğimiz kim bilir daha nice Tahirler, nice Cihangirler var… Umarım Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Tahir’i en yakın zamanda bulur ve onu koruması altına alır.

 

Kışın çıplak ağaçları gibi olan insanlar..

Kışın çevremdeki ağaçlara bakarım. Çoğu yapraklarının tamamını dökmüş ve çırılçıplak kalmıştır. Bazı ağaçlar ise hiç yaprak dökmez; yaz-kış neredeyse aynıdır. Güzellik kıyaslamasına girdiğimde, elbette çam ağaçları daha hoş gelir gözüme. Fakat o meydanda çırılçıplak duran ağaçlardan biri incirdir, diğeri dut; daha ileride duran ise kirazdır. Estetiğe bakınca çam ama lezzetini düşündüğümde meyve ağaçları favorimdir.

​İşte insan da aynı böyledir. Bazı insanlar zor zamanlardan geçerken tüm gücünü yitirir; sönüktür ve sevimsiz bir insana dönüşür. Bazı insanlar ise hep aynıdır; nötr ve stabildir. Ne “iyi” ne “kötü” sıfatını tam oturtamazsınız üstlerine. Zor zamanlardan geçen insan, ağır şartlarda olgunlaşır ve yeni gelecek mevsimde en verimli haline ulaşır; tıpkı bir meyve ağacı gibi. Stabil insan ise sadece vardır. Ancak ne kendini yeniler ne de başkalarına dokunacak bir fayda biriktirir.

Büyük resme bir bakın şimdi/ Tevfik Sadi

Aslında bizler büyük resme baktığımızda, önce kendimiz sonra da başkaları için sürekli güncellediğimiz beklentilerimizi görürüz. Bizi yoran en büyük sıkıntı, beklentiler ve bunların muhtemel sonuçlarıdır. Hep olumlu olumlamalara teslim olmak ve gerçekleşeceğine körü körüne inanmaya çalışmak, bizi kendi beklentilerimizin altında eziyor. Kaderin hayır ve şer üçgenini göz ardı etmeye çalıştıkça; her türlü doyumsuzluk ve yetersizlik hissiyatı, bizi kendi kendimize mahkûm ediyor. Hayatın temeli, türlü çözümlemelerde vakit kaybetmekte değil; sağlam ve tatminkâr deneyimlemelerde yatar.

İkna, bir kılavuzluk hizmeti arayışı mı?

İkna gücünüz ne kadar kuvvetli? Yani birini ya da birilerini olumlu veya olumsuz yönde ne kadar yönlendirebiliyorsunuz?

​Ben bu konuda iyiyimdir meselâ. Çünkü karşımdaki insanın söz konusu mevzuyla ilgili beklentilerini, rahatsızlıklarını ve kaygılarını çok rahat görebilirim. Sanırım bu “görebilme” işinin kaynağında, empati dediğimiz anlayış yatıyor. “O kişinin yerinde ben olsaydım ne yapardım ya da ne yapmazdım?” sorusunu samimi bir şekilde kendinize sormanız; akabinde de bu soruyu yöneltirken objektif ve fayda odaklı cevaplar bulmanız gerekiyor.

​İkna, literatürde bir toplumsal etkileme biçimi olarak tanımlanır. İnsanlara akılcı ve simgesel (ki her zaman mantıklı olması gerekmez) yollarla bir fikir, tutum veya eylemin benimsetilmesine doğru kılavuzluk etme sürecidir. Bu sürecin başlangıç noktası, bahsettiğim gibi önce empatiye, sonrasında da “çekiciliğe” yaslanır. Yani karşınızdaki kişinin menfaatlerine odaklanmalı veya zarardan kaçma olasılıklarına uygun davranmalısınız.

​Günlük hayatta ikna etme becerisini birçok farklı amaçla kullanırız. İkna, hem karşı tarafı hem de kendimizi eyleme geçmeye zorlayan, duygusal ve mantıksal karışım içeren bir yaklaşım modelidir. Bu sebeple sonunda ikna edilemeyecek insan sayısı çok azdır. İkna edilememenin temelinde ise “kesin bir reddediş” vardır. Kişi mevzu bahis konuyla ilgili ya hiçbir istek duymuyordur ya da daha önce deneyimleyip kötü sonuçlarla karşılaştığı için tekrar ikna edilmesi zordur. Buna örnek olarak, iki yakın arkadaşın aralarının açılması sonucu, içlerinde bulundukları arkadaş grubunun onları barıştırma gayretini verebiliriz. Bu gayretler çoğu zaman olumlu sonuçlanacak, dargın arkadaşlar tekrar bir araya gelecektir.

​Aslına bakarsak hayatımızın büyük bölümünü ikna etme ve edilme dürtüleriyle geçiririz. Bir ergenin, akşam saatlerinde arkadaşlarıyla sinemaya gitmek için anne babasını ikna etmeye çalışması veya işten geç gelen evli bir adamın, kıskançlık krizindeki eşine mantıklı ve samimi bir yaklaşımla yanlış bir şey yapmadığını anlatması… Alışverişte, yatırım girişimlerinde, eş seçimlerinde, siyasi tercihlerde hep biri ya da birileri tarafından ikna edilmek isteriz. Çünkü kendi mantığımız ve deneyimlerimiz bizi birçok konuda yetersiz hissettirir. İşte bu yüzden tecrübe ve liyakat bizim için önem ihtiva eder; birinin bizi yönlendirmesi, kendimizi değerli hissetmemizi sağlar.

​Brembeck ve Howell’e göre ikna, “önceden belirlenmiş sonuçlara ulaşmak amacıyla, bilinçli olarak insan güdülerinin manipülasyonu yoluyla düşünce ve eylemlerin değiştirilmesi girişimidir.” Bu iki bilim insanı, iknanın düşünce ve eylem paralelinde hareket ettiğini vurgular. Günlük hayatımızda düşünceler sürekli bizimle hareket eder ancak ortaya koyduğumuz her eylem, sağlıklı kurulmuş bir düşünceden doğmaz. Mantık ve duygu arasında kalarak attığımız adımlar zayıftır.

​Özellikle son yirmi yıldır başta psikologlar ve satış uzmanları, ikna üzerine ciddi çalışmalar yapıyorlar. Bu konuyla ilgili birçok teknik ortaya kondu ancak benim bu teknikler arasında beğendiğim, “çok iş gören” dört yöntem var:

  1. ​Bozmak ve Tekrar Kurmak: Anahtar nokta, kelimeler veya cümle yapılarıyla oynayarak alışılagelmiş düşünme örüntüsünü istediğiniz yönde bozmaktır. Yani biraz kafa karışıklığı ve biraz kelime oyunuyla ikna sürecini yönetmek. Örnek: “Gelin kan verin” demek yerine, “Kan hayattır, onu ancak sen verebilirsin” demek daha etkilidir.
  2. ​Ufak İyiliklerin Makul Hale Getirilmesi: “On saniyenizi ayırmanız bile çok işime yarayacak”, “Bir liralık bağışla bile ne büyük iyilikler yapacağınızı hayal bile edemezsiniz” gibi cümleler… Burada bir muhtaç olma hâli vardır ve bu, insanların içindeki merhamet duygusunu yükseltir.
  3. ​Kapıdaki Ayak Tekniği: Tekniğin ismi pazarlamacılardan geliyor. Satıcının suratına kapıyı kapatmak üzereyken aralığa ayağını sokması gibi… İşin sırrı, küçük isteklerle başlayıp daha büyük isteklerin kabulünü sağlamaktır. Anahtar nokta, isteklerin birbirine benzer olmasıdır.
  4. ​Suratına Kapı Çarpmak: Bu teknikte, en büyük istek en önden gider. Kabul edilmeyince daha küçük alternatiflere geçilir. Örneğin çiçekçinin önce gül satmak istemesi, sonra fal bakmak, sonra “çocuğa süt parası” istemesi ve en son bir sigara talep etmesi. Amaç, karşı tarafın “başımızdan gitsin de ne verirse verelim” diyerek vereceği en ufak şeyi almaktır.

​Kandırmadığınız ve kandırılmadığınız iknalarınız bol olsun!

Hayat bir gerçeklik ve biz onu anlayacak kadar sonsuzsuz..

Sevgili dostum Lev Nikolayeviç

Bu sefer gerçekten ama gerçekten uzun zaman oldu sana yazmayalı. Sanırım deve yaptığım pireler beni bu sefer her zamankinden fazla yordu

Sana şimdi uzun uzun havadis yazacak değilim. Sadece aslında hep bildiğim ama ama içselleştiremediğim bir farkındalığımı, şu an itibariyle içselleştirdiğimi söylemek için yazıyorum. Ki biliyorum sen bunu belki benden çok daha önceki yaşlarda anlamıştın.

Ve diyorum ki;

Hayat kısa falan değil. Hayat sadece onu yaratanın istediği büyüklükte. Belki bir zerre, belki de sonsuz bir alan. Biz sadece onun gerçek olduğunu anlamak için yaşıyoruz. Hayatın bir bölümünde var olmuşsak aslında gerçekte sonsuzuna uzanacağımız kesindir.

Hepsi bu kadar sevgili dostum. Görüşürüz.