Elon yaparım diyorsa yapar. Biz öyle bildik

Sosyal medyada hemen her gün Elon’un Twitter sürecini sürekli işleyen haberlere denk geliyorum. İşte efendim Elon Twitter’dan para kazanabilecek mi? Kaç bin kişiyi işten çıkaracak? Mavi tık için kullanıcı başı 8 doları cidden alacak mı? gibi gibi..

Parayla cidden oynayan bir kaç adamdan biri olan Elon, bu satınalmayla birlikte büyük bir risk’in içine de girmiş oldu. Geriye dönüp bakıldığında son 10 yılda sadece iki sene kâr yapabilmiş bir şirkete 44 milyar dolar basmak hiç akıl işi değil gerçekten. Ancak Musk’ın geçmiş ticari kariyerine bakınca bir tane bile başarısız bir yatırımı olmadığı aşikar. Bu durumda Elon her yeni atıldığı işte, geçmişten aldığı başarıyla batma korkularını minimize edebiliyor. Beni öldürmeyen şey güçlendirir felsefesi tam Elon’un taşıyabileceği bir felsefe. Kârlılık esas alındığında bir ticaret adamı için o yatırımın içeriğinin ne olduğu, misyon ve vizyonu ikinci sırada gelir. Az adamla ve az masrafla yeniden kurgulanan bir Twitter elbetteki Musk’un ortaya döktüğü serveti 2-3 yıl içinde karşılayacaktır. Musk, sıradışı cesareti, entellektüel bir zengin oluşu ve iyi yatırım kabiliyeti yüksek olan bir insan olarak yeni palazlanan girişimci ve yatırımcılara da çok iyi bir rol model. Ki biz sıradan vatandaşlar bile adamın malını değil yatırım mantığını tartışır düzeye geldik 🙂

Bir zamanlar Farım da açıktı, yolum da..

Popüler olana, sosyal medyada viral olan her şeye ilgi duyuyor ve onları takip ediyoruz. Özellikle son 10 yıldır bu toplumsal davranış modelimiz iyice tavan yaptı. Peki, daha önceki yıllarda popülaritesi yüksek olan şeylere kayıtsız şartsız sempati beslemiyor muyduk?

​Bu sorunun cevabına çok net bir şekilde “evet” demek mümkün. Mesela hafızanızı biraz zorlarsanız “Farım da hep açık, yolum da” sloganını hatırlarsınız. Bir otomobil firmasının 1999 yılında başlattığı bu kampanya, sürücüleri gündüzleri de far açmaya davet ediyordu. “Daytime Running Light (DRL)” olarak adlandırılan uygulama, tarihe baktığımızda 1972 yılında Finlandiya tarafından başlatılmış ve diğer İskandinav ülkelerince takip edilmişti. Trafik kazalarını azaltmak için bulunmuş bir uygulamaydı; gündüz far açmanın farkındalık yaratacağı ve sürücülerin trafikte daha kontrollü olacağı öngörülmüştü. Biz de millet olarak bu slogan üzerinden yaratılan popüler akıma tam iştirak etmiştik. O yılı hatırlıyorum da, trafikte gündüz far açmayan neredeyse yoktu. Ancak bu sürekli far olayı, bazen trafik polisinin çevirmelerini diğer sürücülere haber vermek için yapılan “farların yakılıp söndürülmesi” eylemiyle karıştırılıyordu. 🙂 O günkü anlamıyla bu hareket, karşıdan gelen sürücüye “Kardeşim ileride çevirme var, hızını düşür de okkalı bir ceza yeme” mesajını veriyordu ki çok da işe yarardı. Ancak bugün artık ne çevirmeyi haber veren sürücüler ne de “Farım da açık, yolum da” mesajını benimseyenler neredeyse kalmadı. Tabii ben hariç! 🙂

​Belki inanmazsınız ama ben hâlâ hem aracımla hem de motosikletimle seyahat ederken gündüz de farımı açarım. Bunun sebebi, gündüz far açtığımda diğer sürücüler tarafından daha kolay fark edildiğimi düşünmem. Ancak yazımın başında belirttiğim gibi, vakti evvelinde insanların bu uygulamanın faydasına değil de popülaritesine ayak uydurmak için katıldığına hiç kuşku yok. Çünkü millet olarak düşünmeden iş yapmak, sonradan kazandığımız bir fıtrata dönüşmüş…

​Bugün dijital dünyanın sunduğu “anlık popülerlik” algısı, o eski samimi ama bir o kadar da sürü psikolojisine dayalı davranışlarımızı daha da törpüledi. Eskiden bir akıma katılmak için bir radyo reklamı veya bir gazete manşeti yetiyordu; şimdi ise saniyeler içinde binlerce kişinin aynı şeyi yapması bizi “doğru” yolda olduğumuza inandırıyor. Oysa bir uygulamanın popüler olması onun her zaman en mantıklı yol olduğunu göstermez; ancak sizin yaptığınız gibi, popülarite geçtikten sonra bile arkasındaki mantığı kavrayıp uygulamaya devam etmek, “sürü”den ayrılıp “birey” olmanın en güzel kanıtıdır. Modern zamanlarda bu tür küçük, kişisel ritüelleri koruyabilmek, aslında kendi düşünce özgürlüğümüzü ilan etmenin de sessiz bir yoludur.

​Aklıma takılmışken bunu da yazayım istedim.

Zafer işaretinin nereden geldiğine takıldım

​”Meşhur zafer işaretinin nasıl doğduğunu merak edip araştırdım. Yaygın inanışa göre bu işaret, İngilizcede ‘zafer’ anlamına gelen victory kelimesinin baş harfi olan ‘V’den geliyormuş.

​Ancak V-işaretinin kökeni hakkında kesinleşmiş tek bir bilgi bulunmamaktadır. Kökeniyle ilgili en yaygın efsane, 1415 yılındaki Agincourt Savaşı’na dayanır. Bu anlatıya göre; Fransızlar, yakaladıkları İngiliz ve İskoç okçuların bir daha ok kullanamamaları için işaret ve orta parmaklarını kesiyorlardı. İngiliz okçular ise bu parmaklarını havaya kaldırarak düşmanlarına meydan okuyor ve ‘parmaklarım hala sağlam, hala ok atabiliyorum’ mesajı veriyorlardı. Ancak tarihçiler, bu anlatıyı destekleyecek güvenilir bir kanıt bulunmadığını, dönem kaynaklarının bu olayı doğrulamadığını belirtmektedir.

​Sonuç olarak, pek çok kültürel öğede olduğu gibi, bu sembolün kökenine dair hikayeler de tarihsel gerçeklikten ziyade toplumsal birer ‘şehir efsanesi’ olma niteliği taşımaktadır. Batı merkezli kültürel yayılımın, sembollerin evrenselleşmesindeki etkisi ise yadsınamaz bir gerçektir.”

Çinekop var. Sonra onun bir büyüğü var. Yine sonra bir büyüğü var.

​”Çinekop’un anası sarıkanat, onun da anası lüfer balığıdır. Bunu birçok balıksever bilir. Benim aklıma takılan, ‘Lüfer balığının büyüğü hangisidir?’ sorusu oldu. İnternetten baktım, verilen bilgi şöyle efendim:

​25 santimden sonrası ‘gerçek lüfer’ olarak adlandırılırken, bu cins balık 350 grama kadar büyüyebilirmiş. 35 santimden sonrasına ‘kofana’ ismi verilirken artık denizlerimizde bu cinse pek rastlanmıyormuş. En büyük boyu olan ‘sırtıkara’ ise 50 santimden daha büyük balıklarmış ama 20 yıldır denizlerimizde görülmüyormuş. Yani artık olmadığı için ona bir isim vermeye lüzum görmemişler ya da belki o zamanlar bir ismi vardı, ancak artık lüzumsuz bir bilgi…

​Not: Bu arada, çinekopun küçüğüne de ‘defne yaprağı’ deniyormuş efendim.”

Sinem Üretmen’e rahmet diliyorum Allah’tan

90’lı yıllar… Her ay “mantar gibi” türeyen popçuların, televizyon başında saatlerce beklediğimiz Top 20 listelerinin ve kliplerde boy gösteren o ikonik yüzlerin altın çağıydı. Bugünün dijital dünyasında her gün onlarca yeni popçu veya rapçi hayatımıza girip çıkıyor; ancak o zamanlar durum çok başkaydı. Müzik dünyasına girmek, televizyonun o büyülü ekranında “var olmak” demekti.

​O yıllarda her ünlü olma hevesindeki şarkıcının değişmez bir formülü vardı: Klibinde oynatmak için ya Miss Turkey ya da Best Model of Turkey yarışmasında ilk üçe giren adaylardan birini bulmak ve sonrasında liste savaşlarına girmek.

​”Bebeto” ve Kliplerin Kraliçesi

​Bu furyanın en büyük yıldızlarından biri, “Bebeto” lakabıyla genç ergenlerin yeni idolü olan Burak Kut‘tu. Benimle Oynama klibiyle fırtınalar estiren Kut, klibinde mutlaka etkileyici bir isim oynatma modasının öncülerindendi. Ardından gelen o unutulmaz hit Bebeğimdin ile zirveyi perçinledi.

​Bu klibi hatırlayanlar, Kut’un genç yaşta kaybettiği sevgilisini canlandıran o “dünyalar güzeli” kızı da hatırlar: Sinem Üretmen.

​Sessiz ve Asil Bir Duruluş

​Daha çok yakın bir zamanda 51 yaşında aramızdan ayrılan Sinem Üretmen, 90’lı yılların estetik algısının en temiz yüzlerinden biriydi. O dönemde kliplerin vazgeçilmez ismi olmasının yanı sıra birçok dizide de oyunculuk yapmıştı.

​Ancak Üretmen’in bugünkü şöhret anlayışından ayrılan çok keskin bir yönü vardı: Sessizlik.

​Hiçbir sansasyonel habere karışmadı, kimseyle flört dedikodularıyla gündem olmadı. Kendi duruşunu bozmadan, sektörü yine sessiz sedasız terk etti. Evlendi, huzurlu ve güzel bir aile kurdu. Hayatın karmaşasına kapılmadan, mütevazı bir yaşamı tercih etti.

​Bir Dönem Kapandı

​Sinem Üretmen’in aramızdan ayrılışı, sadece bir ismi değil, 90’ların o kendine has “masumiyetini” de beraberinde götürdü. Bugünün şöhret dünyası, her an her yerde olmayı ve “tıklanma” uğruna her şeyi yapmayı şart koşarken; Üretmen’in kendi çizgisini koruyan o onurlu duruşu, genç nesillere bir ders niteliğinde.

​Allah rahmet eylesin. Mekanı cennet olsun.

Maslow’dan bize mantıklı tavsiyeler

İç dünyamıza dürüstçe bakmalı, derinlerimizden daha çok bilgi toplamalıyız. Bu bilgiler eşliğinde kendimizi gerçekleştirebileceğimiz çevreyi oluşturmak için çabalamalıyız. Bizi ketleyen ilişkilerden kurtulmalı, kendimizi dürüstçe ifade edebileceğimiz yeni ilişkilere alan açmalıyız. Bu serüvenin uzun bir süreç olduğunu, bazen geri adım atmamız gerektiğini kabul etmeliyiz.

Ve en önemlisi, çevremizde haksızlık, hukuksuzluk, adaletsizlik yaşanırken, sinirlenmemenin, kızmamanın, öfkelenmemenin insanlık dışı olduğunu unutmamalıyız.

Bilmediğinizi düşündüğüm bazı terimler..

Semantik Doygunluk

​Bir kelimenin veya öbeğin çok sık tekrarlanması sonucunda, o kelimenin anlamını bir anlığına yitirmiş gibi algılanmasıdır. Bu durum, beyindeki ilgili nöral yolların sürekli uyarılması sonucu geçici bir “sinaptik yorgunluk” yaşamasıyla açıklanır. Bir süre sonra beyin, o uyarıcıyı işlemeyi geçici olarak durdurur.

​Kapı Eşiği Etkisi (The Doorway Effect)

​Bir odadan başka bir odaya geçtiğinizde o an ne yapacağınızı unuttuğunuzu fark ettiniz mi? Araştırmalar, beynin “odaları” farklı “olay dosyaları” (event boundaries) olarak kodladığını gösteriyor. Yeni bir ortama girdiğinizde, beyin önceki ortamdaki bilgileri arka plana atıp yeni ortama odaklandığı için eski niyetiniz “kapı eşiğinde” silinmiş olur.

​Spot Işığı Etkisi

​Bireyin kendi hata, görünüş veya davranışlarına başkalarının, gerçekte olduğundan çok daha fazla dikkat ettiğini sanmasıdır. Bu durum genellikle bir “sosyal kaygı” biçimidir; insanlar aslında kendi gündemleriyle çok meşgul oldukları için çevresindekilerin küçük detaylarını çoğu zaman fark etmezler.

​Zeigarnik Etkisi

​Tamamlanmamış, kesintiye uğramış veya yarım bırakılmış işlerin, tamamlanmış olanlara kıyasla zihinde daha canlı ve kolay hatırlanmasıdır. Zihnimiz “açık” kalan dosyaları kapatmak üzere programlanmıştır; bu yüzden yarım kalan işler veya sonuca ulaşmayan ilişkiler zihnimizi meşgul etmeye devam eder.

Önce cesaret gelir / Osho

“Cesaret” pek ilginç bir kelimedir. Latince kökeni “cor”dur ve “yürek” demektir. Yani cesur olmak yürekli yaşamak demektir. Yüreğin yolu cesaretin yoludur; Emniyetsiz yaşamak, sevgi ve teslimiyet içinde yaşamak, geçmişi bırakmak ve geleceğin getireceklerine izin vermek…Bilinmeyene doğru yol almak… Yürek her zaman risk almaya hazırdır, yürek bir kumarbazdır. Zihin ise bir işadamıdır. Zihin hep hesap yapar, kurnazdır. Yürek hesap kitap yapmaz.

Cesur değilsen, dürüst de olamazsın.

Cesur değilsen, sevemezsin. Cesur değilsen, güvenemezsin.

Cesur değilsen, hakikati keşfedemezsin.

Yani, önce cesaret gelir ve ondan sonra her şey.