Sineklerin Efendisi: İnsanoğlunun Büyük Çelişkisi veya Kaptan-ı Derya Kompleksi

Mevlana’nın bir sözü var ;

“Eşek sidiğindeki saman çöpüne konup kendini Kaptan-ı Derya sanan sinek “

Gelin biraz bizden yani kendini her haltın zirvesine koyan insan türünden  konuşalım; Ay’a giden, atomu parçalayan ama hala otel odasındaki klimalı havayı beğenmeyip cam açmaya çalışan o muazzam varlığı…

​Dışarıdan bakıldığında harika bir biyolojik mühendislik harikasıyız değil mi? Bilimsel makaleler yazar, galaksiler arası seyahatler planlar, devasa metropoller inşa eder. Ancak bu görkemli cümlenin arkasında, kendi yarattığı kaosun içinde kaybolmuş minik bir panik atak tablosu yatar.

​İnsanoğlu evrenin merkezinde olduğuna öylesine inanmıştır ki, dünyadaki diğer tüm canlıların sadece onun keyfi için var olduğunu düşünür. Ormanları yok eder, denizleri çöp kutusuna çevirir, sonra da pazar sabahı balkona çıkıp “Ah doğa, ne kadar da huzurlu” diye kahve yudumlar. Kendi elleriyle betona boğduğu dünyada, saksıda menekşe yetiştirip “Yeşeren doğayla kurduğum tinsel bağ” diye paylaşım yapar. Evindeki kedinin köpeğinkölesi olduğunu kabullenmek istemez; kedisi ona sadece bir “bakıcı” muamelesi yaparken, o kendini “evcil hayvanımın sahibiyim” diye kandırır.

​Sosyal medyada herkes birer yaşam koçu, herkes birer vizyoner, herkes anın tadını çıkarabilen birer zen filozofu sanki. Gerçek hayatta ise sabah alarmına söverek uyanan, işe yetişmekten bıkmış, kahvesi dökülünce dünyası yıkılan varlıklarız biz. İnsanoğlu hayatı bir Instagram filtresinden ibaret sanır. İçeride ruhsal fırtınalar koparken, dışarıya “Gelişiyorum, dönüştüm, çok şükür dengedeyim” pozu vermek zorunlu mesai gibidir. Mutsuz olmaya bile tahammülü yoktur; mutsuzsa hemen bunu “kişisel gelişim sürecinin sancılı bir evresi” olarak pazarlamaya çalışır.( komiktir)

​”Zaman çok değerli, anı yaşayın” mottosunu dillerinden düşürmezler ama internetteki video yüklenme süresi biraz uzasa dünyaları başlarına yıkılır. Geleceğe yatırım yapmak için kırk takla atarlar, emeklilik hayalleri kurarlar ama bugünü yaşamayı hep unuturlar. Yarın ne yiyeceğini düşünmekten, bugün tabağındakinin tadını çıkaramazlar.

​Özetle…

​İnsanoğlu; büyük iddiaların, küçük hesapların ve devasa çelişkilerin ortasında salınan sevimli ama tam teşekküllü yürüyen bir krizdir. Sağı solu belli olmaz. Kendini dünyanın hakimi sanır ama geceleri odadaki tek bir sivrisinekle baş edemez.

Kibirle süper egosunun catışma hızını yarıştırır. Kendini bir şey sanır. Ama keyifle götürdüğü pizzanın bir parçası boğazına kaçsa, en yakınındaki bir insana bana hemlich manevrası yap der gibi kendi sırtını yumruklar 🙂

Acizdir bilir ama kabullenmeye g*tü yemez. Ah şu kibir yok mu? Bitmez bitemez..

Narsistik Davranışların Psikolojisi ve İlişkilerdeki Yansımaları

Efendim malumunuz bu zamanda, psikoloji bilimi sayesinde ilişkideki kötü’ye artık “kötü” demiyoruz. Onlara artık Narsist, borderline gibi sıfatlar takıyoruz 🙂

Aslında çoğu zaman kötülükten beslenen ama bu yaptıklarına kötülük değil, bencillik değil, şerefsizlik değil, adilik değil, üç kağıtçılık değil, yalancılık değil de hak görme davranışı deyipte ortada masum’u kurban’ı oynayan bu insanlar, aslında tüm kötülüklerin%70 i ni bünyelerinde toplamayı başaran yüzsüz insanlardır bildiğiniz. Ve bu insanları artık her platformda, yaşantılarımızda görmek mümkün hale geldi. Peki, bir kişinin narsistik özellikler gösterdiğini en güçlü şekilde düşündüren tek bir davranış var mıdır?

Psikolojik açıdan narsisizmi tek bir eyleme indirgemek zor tabii; çünkü bu durum pek çok katmanı barındıran geniş bir yelpaze gibi sanki.

​Narsistik Yapının Temel Yapı Taşları

​Narsisizm, bir bütün olarak karşımıza şu özelliklerle çıkar:

  • ​Düşük empati veya duruma göre değişen seçici empati. ( Keyfi)
  • Herşeyde ​kendine hak görme duygusu (entitlement)
  • ​Büyüklenmecilik, üstten cilik ve kibir
  • ​Aşırı onay ihtiyacı
  • ​Statüye ve yüzeysel şeylere aşırı odaklanma. Pozisyon ya da mevkisinden beslenme
  • ​Sınır ihlalleri ( sizin sınırlarınızı sürekli test eder.)

​Bu özelliklere sahip kişiler, istedikleri olmadığında ya da engellendiklerinde aşırı öfkelenebilir ve yoğun bir rahatsızlık duyabilir. Ancak narsistik bir profilden söz edebilmek için bu belirtilerin tek başına değil, bir arada ve tutarlı bir örüntü halinde görülmesi gerekir. Yoksa illa ki narsistik bir örüntü vardır az da olsa.

​Özünde genellikle ciddi güvensizlikler, kırılgan bir benlik saygısı ve yoğun utanç duyguları barındıran bu tablo oldukça karmaşıktır. Yine de ilişkilerin dinamiklerini derinden sarsan belirgin ve kritik işaret bulunur.

1. Hak Görme Duygusu (Entitlement) ve Sınır İhlalleri

​Narsisizmin adeta gövdesini oluşturan en belirgin unsurlardan biri hak görme duygusudur. Bu durum, kişinin kendisine her koşulda özel bir muamele beklemesiyle kendini gösterir.

  • ​Çifte Standartlar: İlişkilerde “Kurallar sana uygulanır ama bana uygulanmaz” anlayışı hakimdir.
  • ​Sınırsızlık ve Sınır İhlalleri: “Seni istediğim zaman ararım, istediğimi yaparım, istediğimi söylerim” şeklindeki yaklaşım, açık birer sınır ihlalidir.
  • ​Farkındalık Eksikliği: Bu kişiler, sergiledikleri davranışların karşı tarafın ruh halini ve hayatını nasıl etkilediğine dair belirgin bir farkındalık eksikliği yaşarlar.

​2. Sorumluluk Almamak

​Narsisizmde çok tutarlı olarak gözlemlenen ikinci temel özellik ise sorumluluk almama eğilimidir. Sağlıklı bir ilişkide kişi hata yaptığında, “Bunu ben yaptım. Bunun doğru olmadığını görebiliyorum. Seni üzdüğüm için üzgünüm” diyebilir.

​Narsistik dinamiklerde ise şu süreçler işler:

  • ​Karşı tarafın yaşadığı acıyı ve kırgınlığı savunmaya geçmeden dinleyemezler. Dinler gibi yaparlar ama çok dayanamazlar.
  • ​Haklı çıkmak veya suçlu hissedip utançla yüzleşmemek için sürekli bir savunma mekanizması geliştirirler.
  • ​Gerçek bir onarım süreci için gereken “Seni duyuyorum. Gerçekten üzgünüm…” diyebilme olgunluğundan uzaktırlar.
  • ​Sadece özür dilemekle kalmayıp, ardından bu davranışı değiştirmek için samimi ve tutarlı bir çaba göstermek narsistik döngülerde genellikle eksik olan halkadır.
​Sonuç olarak;

​Narsistik özellikler taşıyan biriyle ilişki yürütmek; sürekli sınırların ihlal edildiği, hak görme tutumlarının sergilendiği ve sorumluluğun karşı tarafa yıkıldığı yıpratıcı bir süreçtir. İlişkilerin geleceğini belirleyen en temel şey; tarafların birbirlerinin sınırlarına saygı duyması, hatalarıyla yüzleşebilmesi ve karşı tarafın hissettiği acıyı samimiyetle görebilmesidir. Eğer böyle bir insanla uzun süredir görüşüyor, kendinizi normal hissetmiyorsanız. Ortada büyük bir sorun yokken, içinizde “yolunda gitmeyen birşeyler var” fısıltısı, sesleri duyuyorsanız. Sürekli tetikte ve kontrollü bir ruh haliniz varsa, beyniniz sisli ve netleşmeyen döngüsel düşünceleriniz varsa bilin ki çok büyük bir oranla yakınınızdaki o narsistik kişiye enerjinizi boş yere harcıyorsunuz efenim, bilin istedim.